Kollokacja to powieść obyczajowa autorstwa Józefa Korzeniowskiego, opublikowana w 1847 roku i uznawana za jego najbardziej znane dzieło prozatorskie. Utwór powstał w epoce romantyzmu, lecz w warstwie tematycznej i stylistycznej wyraźnie wykracza poza dominujące wówczas modele literatury sentymentalnej. Akcja rozgrywa się na Wołyniu, w okolicach wsi Czaplińce i Szyszkowce, a jej centralnym motywem jest tytułowa kollokacja – forma współwłasności ziemskiej, prowadząca do konfliktów majątkowych i moralnych. Korzeniowski ukazuje w powieści proces stopniowego przejmowania ziemi przez prezesa Zagartowskiego oraz tragiczne skutki ekonomicznej dominacji bogatego właściciela nad drobną szlachtą.
Wątek społeczno-ekonomiczny splata się z historią miłosną Józefa Starzyckiego i Kamili Zagartowskiej, których uczucie zostaje poddane licznym próbom wynikającym z różnic majątkowych, ambicji rodziców i nacisków środowiska. Autor przeciwstawia sobie postawy moralne bohaterów: uczciwość i honor rodziny Starzyckich zestawia z bezwzględnym pragmatyzmem prezesa Zagartowskiego, dążącego do podporządkowania sobie całej okolicy. Kollokacja stanowi krytykę stosunków społecznych na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, ukazując mechanizmy zadłużania, wykupu majątków i rozkładu więzi sąsiedzkich. Powieść, mimo romantycznego rodowodu, zapowiada rozwój realizmu w literaturze polskiej i bywa interpretowana jako ważny etap przejściowy między romantyzmem a pozytywizmem.