„Kaśka Kariatyda” to powieść Gabrieli Zapolskiej, wydana po raz pierwszy w 1888 roku i uznawana za jeden z ważnych przykładów polskiej prozy naturalistycznej. Utwór przedstawia losy Kaśki Olejarek, dwudziestoletniej sieroty i służącej, która podejmuje pracę u skąpych Budowskich. Bohaterka doświadcza wyzysku, głodu, poniżeń, samotności i przemocy, a jej życie zostaje zdeterminowane przez niską pozycję społeczną, zależność ekonomiczną oraz brak realnej ochrony ze strony otoczenia. Powieść wpisuje się w nurt krytycznego pisania o sytuacji kobiet, biedzie miejskiej i społecznej hipokryzji, a badacze łączą ją z tradycją interwencyjnej literatury o „piekle kobiet”.
Fabuła koncentruje się na dramatycznym upadku Kaśki, która zakochuje się w stróżu Janie Viebigu i wierzy w jego obietnicę małżeństwa. Mężczyzna wykorzystuje jej naiwność, porzuca ją, a następnie wypiera się odpowiedzialności, gdy dziewczyna zachodzi w ciążę. Pozbawiona pracy, dobrego świadectwa, pieniędzy i dachu nad głową Kaśka trafia kolejno do pralni, kościoła, pracowni rzeźbiarza Wodnickiego oraz do akuszerki Sznaglowej. Tytułowa „kariatyda” oznacza zarówno jej fizyczną siłę i piękno, które artysta chce wykorzystać jako wzór rzeźby, jak i symboliczny ciężar, jaki bohaterka dźwiga w świecie obojętnym na cierpienie słabych. „Kaśka Kariatyda” ukazuje mechanizmy społecznego wykluczenia, podwójną moralność, bezbronność kobiet zależnych od pracy służebnej oraz naturalistycznie przedstawiony związek między biedą, ciałem, przemocą i losem jednostki.