Górą „Edek” – opracowanie

Opracowanie Górą Edek

„Górą „Edek”” to krótkie opowiadanie Marka Nowakowskiego, jednego z ważnych polskich prozaików drugiej połowy XX wieku, znanego z realistycznych obserwacji życia codziennego, środowisk miejskich oraz przemian obyczajowych i społecznych. Utwór znalazł się w zbiorze „Prawo prerii”, wydanym w 1999 roku. Ma formę zwięzłej scenki obyczajowej przedstawionej przez narratora występującego w pierwszej osobie jako świadek zdarzenia. Akcja rozgrywa się na zatłoczonej miejskiej ulicy, a punktem wyjścia jest konflikt dwóch kierowców o miejsce parkingowe. Nowakowski ogranicza fabułę do pozornie banalnego epizodu, dzięki czemu opowiadanie nabiera charakteru miniatury społecznej i obyczajowej. Zestawienie drobnego kierowcy fiata, wyglądającego na inteligenta, z rosłym i pewnym siebie właścicielem dużego forda pozwala autorowi ukazać konflikt dwóch postaw oraz zasad funkcjonowania we współczesnym społeczeństwie.

Najważniejszym elementem interpretacyjnym opowiadania jest nawiązanie do dramatu „Tango” Sławomira Mrożka. Tytułowy „Edek” nie jest imieniem bohatera opowiadania, lecz określeniem odsyłającym do postaci Edka z utworu Mrożka, symbolizującej prymitywną siłę, bezczelność, brak poszanowania zasad i zwycięstwo człowieka narzucającego swoją wolę słabszym. Kierowca forda osiąga cel nie dzięki racji, kulturze czy przestrzeganiu reguł, lecz poprzez upór, przewagę fizyczną i całkowite ignorowanie protestu drugiego człowieka. Opowiadanie można więc odczytywać jako diagnozę społeczeństwa, w którym siła i bezwzględność okazują się skuteczniejsze niż normy współżycia, uprzejmość i argumenty. Tytuł podkreśla gorzką wymowę utworu, sugerując, że typ człowieka reprezentowany przez Mrożkowskiego Edka nie zniknął, lecz funkcjonuje również w zwyczajnej codzienności. Nowakowski wykorzystuje prostą sytuację uliczną do ukazania szerszego problemu zaniku społecznych zasad, dominacji egoizmu oraz przewagi tych, którzy potrafią bez skrupułów narzucić innym własne reguły.