„Germinal” to powieść autorstwa Émile’a Zoli. Powstała w 1885 roku i jest również trzynastą częścią cyklu „Rougon-Macquartowie”. Tytuł nawiązuje do nazwy miesiąca występującego we francuskim kalendarzu rewolucyjnym, a powieść przedstawia trudny los górników z regionu Montsou, narażonych w pracy na liczne niebezpieczeństwa.
Spis treści
Bezrobotny maszynista Stefan Lantier przybywa do Montsou i otrzymuje pracę w kopalni Voreux dzięki rodzinie Maheuów. Poznaje ciężkie warunki pracy oraz głód górników, a także spotyka Katarzynę, związaną z brutalnym Chavalem. Zamieszkuje u Rasseneura, a później u Maheuów, zdobywa zaufanie robotników, zakłada kasę wsparcia i szerzy ideę wspólnej walki. Widzi też dostatnie życie Gregoire’ów, utrzymujących się z udziałów w kopalni, podczas gdy rodzina Maheuów bezskutecznie prosi o pomoc. Gdy Kompania obniża płace i zmienia zasady wynagradzania, górnicy rozpoczynają strajk. Delegacja z Maheuem i Stefanem przedstawia dyrektorowi Hennebeau żądania, lecz zarząd odmawia ustępstw. Przedłużający się protest prowadzi do głodu, choroby i śmierci Alziry. Strajkujący niszczą kolejne kopalnie, a podczas zamieszek ginie Maigrat. Wojsko obsadza zakłady, lecz górnicy nadal protestują. W starciu przed Voreux żołnierze otwierają ogień; giną między innymi Maheu, Mouquette, Lidia i Bébert. Po klęsce mieszkańcy obwiniają Stefana, a głód zmusza ich do powrotu do pracy. Souvarine potajemnie uszkadza zabezpieczenia szybu Voreux. Stefan i Katarzyna także wracają pod ziemię. Napływająca woda niszczy kopalnię i odcina część górników. W trakcie akcji ratunkowej Zachariasz umiera w wybuchu, natomiast Bonnemort dusi Cecylkę. Uwięzieni Stefan, Katarzyna i Chaval uciekają przed wodą. Stefan zabija Chavala w walce. Katarzyna wyznaje mu miłość, lecz umiera z wycieńczenia. Ratownicy wydobywają Stefana. Po leczeniu opuszcza Montsou i jedzie do Paryża, gdzie ma pracować u Plucharta. Przed wyjazdem spotyka Maheude, która wróciła do kopalni, by utrzymać rodzinę. Idąc przez wiosenne pola, słyszy odgłosy pracy górników i myśli o przyszłym buncie ludu.
Bezrobotny maszynista Stefan Lantier nocą wędruje z Marchiennes do Montsou. Przy kopalni Voreux spotyka Bonnemorta i pyta o pracę, lecz dowiaduje się, że jej nie ma. Stary opowiada o zamykanych fabrykach, obniżkach płac i głodzie. Wyjaśnia, że od pięćdziesięciu lat pracuje dla Kompanii, a jego przodkowie, syn i wnuki także byli lub są górnikami. Wspomina krewnych zabitych pod ziemią i własne wypadki. Stefan poznaje rozmiary przedsiębiorstwa należącego do nieznanych mu właścicieli.
W domu Maheuów Katarzyna budzi Zachariasza i Jeanlina, a potem przygotowuje śniadanie. Pani Maheu mówi mężowi, że do wypłaty zostało sześć dni, nie ma pieniędzy ani żywności, a Maigrat odmawia kredytu. Zamierza pójść z Lenorą i Henrysiem do właścicieli Piolaine, rozdających dzieciom ubrania. Maheu, Zachariasz, Jeanlin i Katarzyna piją słabą kawę, zabierają kanapki i wraz z innymi ruszają do kopalni.
Stefan czeka w Voreux na nadzorcę i obserwuje zjazd górników. Po śmierci przesuwaczki Florki Maheu prosi Dansaerta o zatrudnienie przybysza, a Katarzyna sprowadza go z kotłowni. Stefan otrzymuje lampę, czapkę i łopatę, po czym zjeżdża z Maheuami na głębokość 554 metrów. Grupa dociera do pokładu Wilhelma. Chaval okazuje nowemu pracownikowi niechęć. W ciasnej sztolni Stefan odkrywa, że Katarzyna jest dziewczyną.
Hajerzy wydobywają węgiel w wąskiej, gorącej i wilgotnej sztolni, odkładając stemplowanie, by napełnić więcej wózków. Katarzyna uczy Stefana ładowania i przesuwania wagoników oraz pomaga mu, gdy jeden z nich wypada z szyn. Podczas przerwy dzieli się z nim chlebem i kawą. Stefan opowiada, że stracił pracę po uderzeniu przełożonego, i wspomina matkę w Paryżu. Chce pocałować Katarzynę, lecz uprzedza go Chaval. Dziewczyna zaprzecza, że jest jego kochanką, pokazuje Stefanowi gaz wydobywający się ze szczeliny, a potem oboje wracają do pracy.
Négrel i Dansaert kontrolują sztolnię. Inżynier gani górników za słabe podparcie stropu, nakazuje założyć dodatkowe belki i wymierza karę w wysokości trzech franków. Zapowiada oddzielne opłacanie stemplowania i obniżenie stawki za wózek. Robotnicy wykonują polecenie, lecz kończą pracę wcześniej. Katarzyna prowadzi Stefana do stajni, gdzie znajdują śpiącą Mouquette. Górnicy obserwują spuszczenie pod ziemię konia Trompette i jego spotkanie z Bataille’em. Czekając na wyjazd, protestują przeciw zmianom płac, ale milkną po nadejściu przełożonych.
Po wyjeździe Stefan zamierza porzucić kopalnię. Chaval obwinia go o odrzucenie dwóch źle załadowanych wózków, lecz Maheu staje w jego obronie. Katarzyna namawia ojca, by pomógł nowemu pracownikowi zdobyć kredyt. Maheu prowadzi go do kantyny Rasseneura. Gospodarz początkowo odmawia pokoju, ale zmienia zdanie, gdy Stefan mówi, że zna Plucharta z Lille. Maheu opowiada o sporze dotyczącym stemplowania, a Rasseneur przewiduje konflikt z Kompanią. Stefan otrzymuje nocleg i kredyt. Mimo wahań postanawia pozostać i wrócić pod ziemię.
W Piolaine Gregoire’owie przygotowują dla śpiącej Cecylki brioszki. Rodzina żyje z dochodów z odziedziczonego udziału w kopalni Montsou, którego Gregoire nie chce sprzedać. Wspominają dzieje swego majątku. Deneulin opowiada kuzynowi o kryzysie i kłopotach kopalni w Vandame. Proponuje inwestycję, lecz spotyka się z odmową. Nie zamierza sprzedać przedsiębiorstwa Kompanii Montsou. Po jego wyjeździe Cecylka zawiadamia rodziców o przybyciu Maheude z Lenorą i Henrysiem.
Maheude zostawia Estelkę pod opieką Alziry, zabiera dwoje dzieci i wyrusza po żywność. Maigrat odmawia kredytu mimo próśb o dwa bochenki chleba. Kobieta idzie do Piolaine i opowiada Gregoire’om o pracy rodziny w kopalni, zarobkach, długach i braku jedzenia. Cecylka przekazuje dzieciom ubrania i dwie brioszki, lecz Gregoire odmawia pożyczenia pięciu franków. W drodze powrotnej Maheude ponownie odwiedza Maigrata. Kupiec daje jej chleb, kawę, masło i pieniądze, a następnie poleca przysyłać po zakupy Katarzynę.
Po powrocie Maheude zastaje Alzirę przy rodzeństwie. Rodzina je ziemniaki, a kobieta zanosi Pierronce pożyczoną kawę. Sąsiadki rozmawiają o kolonii, Zachariaszu, Filomenie i małżeństwie młodych. Maheude odwiedza także Levaque, gdzie kobiety plotkują o Pierronce i jej związku z nadzorcą. Pani Hennebeau oprowadza paryskich gości po kolonii i pokazuje im mieszkanie Maheuów jako przykład dobrych warunków zapewnianych górnikom. Po odejściu gości kobiety komentują ich zachowanie i stroje. Gdy z kopalni wracają pierwsi robotnicy, kobiety rozbiegają się do domów, przypomniawszy sobie o nieugotowanych posiłkach.
Maheu wraca do domu, gdzie Katarzyna, Zachariasz i Jeanlin jedzą obiad. Domownicy kolejno myją się w beczce. Maheu dzieli się mięsem z Lenorą i Henrysiem. Maheude opowiada mężowi o odmowie Gregoire’ów i kredycie uzyskanym od Maigrata, lecz nie wspomina o jego zainteresowaniu Katarzyną. Maheu mówi jej o sporze z inżynierem dotyczącym stemplowania i płac. Katarzyna chce pożyczyć od Mouquette pieniądze na wstążkę, a Jeanlin ma przynieść sałatę. Zachariasz również wychodzi. Wieczorem rodzice czekają na dzieci, lecz rozpoczynają kolację bez nich.
Po odpoczynku Stefan wychodzi na spacer. Widzi Zachariasza proszącego Filomenę o pieniądze na zabawę w Wulkanie. Dziewczyna daje mu oszczędności po obietnicy, że doprowadzi do ich ślubu. Stefan obserwuje też Jeanlina, Lidię i Béberta, którzy sprzedali zebraną sałatę. Jeanlin zabiera większość zarobku i zatrzymuje także pieniądze Lidii. W Requillart Stefan widzi pary spotykające się po pracy. Katarzyna nie otrzymuje pożyczki od Mouquette, spotyka więc Chavala, który kupuje jej wstążkę. Mężczyzna prowadzi ją do Requillart, obala ją na stos lin i zbliża się do niej mimo jej próśb, by ją puścił. Stefan rozpoznaje Katarzynę i Chavala, śledzi ich w drodze do kolonii, a potem długo błąka się po okolicy. Wieczorem wraca do Rasseneura.
Stefan przyzwyczaja się do pracy w Voreux, zdobywa wprawę i zostaje jednym z najlepszych przesuwaczy. Maheu ceni jego umiejętności, natomiast między nim a Chavalem utrzymuje się niechęć. W gospodzie Rasseneura Stefan poznaje Souvarina i prowadzi z nim oraz gospodarzem rozmowy o położeniu robotników. Koresponduje z Pluchartem i planuje założenie kasy wsparcia. Po wyczerpaniu pokładu Wilhelm dyrekcja urządza licytację nowych akordów. Maheu zdobywa odcinek w pokładzie Filonnière za stawkę, która nie pozwala osiągnąć dotychczasowego zarobku.
Podczas święta górników rodzina Maheu je obfity obiad, a mieszkańcy kolonii wyruszają do Montsou. Maheu spotyka Stefana i zgadza się poprzeć utworzenie kasy wsparcia. Mężczyźni odwiedzają kolejne gospody, a Chaval, Katarzyna, Zachariasz i Filomena uczestniczą w zabawach. Zachariasz wdaje się w spór z robotnikiem zaczepiającym jego siostrę. Wieczorem wszyscy spotykają się na balu w Bon-Joyeux. Maheude godzi się na ślub Zachariasza z Filomeną i proponuje, by po jego wyprowadzce zamieszkał u nich Stefan. Chaval deklaruje poparcie dla wspólnej walki.
Po ślubie Zachariasza Stefan przeprowadza się do Maheuów. Bliskość Katarzyny wywołuje między nimi skrępowanie, lecz żadne z nich nie próbuje zbliżyć się do drugiego. Stefan czyta książki i pisma społeczne, koresponduje z Pluchartem oraz rozmawia z rodziną o nędzy, nierówności i przyszłej sprawiedliwości. Zdobywa zaufanie mieszkańców kolonii, pisze im listy, udziela rad i prowadzi działalność propagandową. We wrześniu zakłada kasę wsparcia i zostaje jej sekretarzem. Jego popularność rośnie, a Chaval coraz częściej przychodzi do Maheuów, kierowany zazdrością o Katarzynę.
Pod koniec października Kompania ogranicza liczbę dni pracy. Przed wypłatą Stefan, Rasseneur i Souvarine omawiają możliwość strajku. W biurze kasjera Stefan odczytuje ogłoszenie zapowiadające oddzielne wynagradzanie stemplowania i obniżenie stawki za wózek węgla. Maheu otrzymuje znacznie mniejszą wypłatę z powodu przestojów i kar. Sekretarz informuje go także o przejściu Bonnemorta na niską emeryturę i gani go za związki ze Stefanem. Po powrocie Maheu pokazuje rodzinie pięćdziesiąt franków, a w kolonii wybuchają skargi na głód. Wieczorem u Rasseneura zapada decyzja o rozpoczęciu strajku.
Katarzyna coraz częściej zostaje na noc u zazdrosnego Chavala, a Jeanlin opuszcza pracę, by włóczyć się z Bébertem i Lidią. W kopalni dochodzi do zawalenia chodnika. Pod gruzami ginie Chicot, natomiast Jeanlin zostaje odnaleziony żywy, lecz z obiema złamanymi nogami. Górnicy wynoszą ofiary na powierzchnię. Ostatecznie nogę chłopca udaje się uratować, ale Jeanlin ma pozostać kulawy. Kompania wypłaca Maheuom pięćdziesiąt franków wsparcia. Wkrótce Katarzyna opuszcza rodzinę, zamieszkuje z Chavalem w Montsou i podejmuje pracę w kopalni Jean-Bart. Maheude rozpacza z powodu utraty zarobków kolejnych dzieci, a Stefan oczekuje nadejścia rewolty.
W dniu zaplanowanego śniadania Hennebeau dowiaduje się, że górnicy rozpoczęli strajk. Wysyła depesze do zarządu, lecz żona nie zgadza się odwołać wizyty Gregoire’ów. Podczas posiłku goście rozmawiają o kryzysie i żartują z górników. Deneulin obawia się rozszerzenia strajku. Przy stole są także Cecylka, Négrel i Deneulin. Gdy przybywa delegacja, Hennebeau dopija kawę przed rozmową.
Maheu, Stefan i delegaci przychodzą do dyrektora. Maheu opisuje nędzę rodzin górniczych, odrzuca nową taryfę i żąda dawnych zasad oraz podwyżki o pięć centymów od wózka. Hennebeau broni Kompanii, oskarża przywódców o podburzanie i domaga się kontroli nad kasą wsparcia. Stefan obwinia przedsiębiorstwo o przerzucanie kryzysu na robotników. Dyrektor obiecuje przekazać żądania zarządowi, lecz przewiduje ich odrzucenie.
Po dwóch tygodniach strajk obejmuje kolejne kopalnie. Kasa wsparcia zostaje wyczerpana, Maigrat odmawia kredytu, a w koloniach brakuje żywności i opału. Stefan waha się, czy sprowadzić Plucharta. Katarzyna przynosi rodzinie kawę i cukier, lecz Maheude wypomina jej odejście. Chaval śledzi dziewczynę, kopie ją i obraża jej matkę oraz Stefana. Po ich odejściu Stefan postanawia zwołać tajne zgromadzenie.
W Bon-Joyeux Stefan kłóci się z Rasseneurem, który sprzeciwia się dalszemu strajkowi. Pluchart przybywa na zgromadzenie, a Rasseneur bezskutecznie ostrzega robotników. Pluchart przedstawia zasady działania związku. Górnicy opowiadają się za przystąpieniem do Międzynarodówki i dalszym protestem. Gdy przybywają żandarmi, uciekają przez kuchnię i drewutnię.
W styczniu kończy się pomoc z Londynu, a rodziny sprzedają sprzęty i głodują. Pomoc Międzynarodówki wystarcza jedynie na kilka dni. Delegaci spotykają się z Hennebeau, lecz odrzucają propozycję przywrócenia dwóch centymów. Kobiety proszą Maigrata o kredyt, ale zostają wyśmiane. Maheuowie siedzą bez jedzenia i opału, a Stefan przynosi od Mouquette ziemniaki. Wieść o powrocie górników do pracy skłania Maheua do zwołania zgromadzenia w lesie Vandame.
Jeanlin, Bébert i Lidia kradną żywność. Stefan śledzi Jeanlina do szybu Requillart i odkrywa kryjówkę z zapasami. Chłopiec częstuje go chlebem i rybą, a swoje kradzieże usprawiedliwia postępowaniem bogaczy. Stefan nie wydaje go ojcu, lecz nakazuje mu wracać na noc. Później dzieci kradną królicę Pologne i w drodze do lasu znęcają się nad zwierzęciem. Do Vandame zmierzają górnicy z rodzinami.
Na polanie zbierają się trzy tysiące ludzi. Stefan przedstawia przebieg strajku, wyczerpanie funduszy, groźby Kompanii oraz powrót części załogi. Wzywa do dalszej walki i przejęcia kopalń przez robotników. Tłum zgadza się, a potem odrzuca argumenty Rasseneura i obrzuca go kamieniami. Bonnemort wspomina dawne strajki, a Stefan ukazuje los jego rodziny jako przykład wyzysku. Górnicy postanawiają kontynuować protest, powstrzymać pracujących i następnego ranka udać się do Jean-Bart.
Deneulina budzi wiadomość, że część robotników Jean-Bart odmawia zjazdu i powstrzymuje pozostałych. Chaval domaga się podwyżki o pięć centymów, lecz właściciel tłumaczy, że ustępstwo oznaczałoby jego ruinę. Obietnicą stanowiska nadzorcy skłania Chavala do zmiany decyzji, a większość załogi podejmuje pracę. Katarzyna, mimo zakazu Chavala, także zjeżdża pod ziemię, ponieważ obawia się utraty zarobku i środków do życia. Pani Hennebeau, Cecylka, Négrel oraz córki Deneulina wyruszają do Marchiennes, nie wiedząc, że zbliża się tłum strajkujących.
W położonej głęboko pod ziemią sztolni Katarzyna mdleje wskutek gorąca i zatrucia gazem. Chaval wynosi ją w miejsce, do którego dopływa świeże powietrze, pomaga jej odzyskać przytomność i obiecuje lepsze traktowanie. Wkrótce górnicy dowiadują się, że przybysze z Montsou przecinają liny. Ogarnia ich panika i wszyscy ruszają ku drabinom. Podczas wyczerpującej wspinaczki Katarzyna słabnie, spada i zostaje podeptana, lecz po pokonaniu stu dwóch drabin wydostaje się na powierzchnię.
Strajkujący pod wodzą Stefana wdzierają się do Jean-Bart. Deneulin odmawia zatrzymania pracy, dlatego tłum opanowuje zabudowania, wygasza piece, wypuszcza parę z kotłów i przecina liny wyciągowe. Robotnicy z dołu wychodzą po drabinach i spotykają się z obelgami. Chaval zostaje oskarżony o zdradę i zabrany przez tłum, a Katarzyna biegnie za nim. Jeanlin dmie w róg, prowadząc tłum w dalszą drogę. Deneulin ogląda zniszczoną kopalnię i uświadamia sobie, że grozi mu bankructwo.
Tłum rusza kolejno do Mirou, Madeleine, Crèvecoeur i Victoire. Quandieu nie pozwala wejść do Mirou, lecz w innych kopalniach napastnicy biją pracujących, rozbijają lampy, niszczą tory i szukają żywności. Po wypiciu jałowcówki Stefan prowadzi ludzi do Gaston-Marie, gdzie niszczą pompę. Chaval zostaje pobity i upokorzony. Stefan chce stoczyć z nim walkę na noże, ale Katarzyna zasłania kochanka i wymierza Stefanowi policzek. Chaval odchodzi z nią, a tłum kieruje się do Montsou.
Hennebeau dowiaduje się o napadach, a w pokoju Négrela znajduje flakonik należący do żony i odkrywa ich romans. Zrozpaczony zaniedbuje napływające raporty. Wracający z Marchiennes wycieczkowicze ukrywają się w gospodarstwie przed przechodzącym tłumem, po czym próbują dotrzeć do domu boczną drogą. Strajkujący oblegają budynek dyrekcji i wołają o chleb. Hennebeau obserwuje ich, pogrążony we własnym cierpieniu.
Stefan próbuje powstrzymać niszczenie domu dyrektora, lecz tłum nie słucha. Gregoire’owie przybywają do Hennebeau, a powracająca Cecylka wpada w ręce kobiet. Bonnemort chwyta ją za gardło, jednak Deneulin ratuje dziewczynę. Stefan kieruje złość ludzi na sklep Maigrata. Kupiec podczas ucieczki spada z dachu i ginie, a kobiety znieważają i okaleczają jego ciało. Katarzyna ostrzega Stefana, że Chaval sprowadza żandarmów. Strajkujący uciekają przed nadciągającym oddziałem.
Po rozruchach kopalnie zostają obsadzone przez wojsko, lecz strajk trwa i obejmuje kolejne zakłady. Kompania zwalnia Maheua, Levaque’a i innych robotników, a Stefan ukrywa się w szybie Requillart. Nocą obserwuje szkody w kopalniach i kryzys w fabrykach, licząc na osłabienie przedsiębiorstwa. Dowiaduje się też o problemach Deneulina i próbie przejęcia Jean-Bart przez Montsou. Rozmawia z żołnierzem Julianem, który zapewnia, że wykona rozkaz strzelania. W kolonii Maheuowie nie mają jedzenia ani opału. Po sporze z Levaque’ami wychodzi na jaw romans Pierronki z Dansaertem. Ksiądz Ranvier nawołuje robotników do Kościoła, ale nie przynosi im pomocy. Stefan sugeruje zakończenie strajku, jednak Maheude odmawia. Doktor stwierdza, że Alzira umiera z głodu, a dziewczynka kona.
Rasseneur ostrzega Stefana, że Międzynarodówka słabnie, Pluchart uważa strajk za przegrany, a Belgowie mają rozpocząć pracę w Voreux. Stefan przyznaje, że protest nie przyniesie zwycięstwa, lecz nie chce nawoływać do kapitulacji. Souvarine potępia robotników pragnących zająć miejsce bogaczy i opowiada się za zniszczeniem porządku. Dowiaduje się, że Pologne została zabita i zjedzona. Chaval przyprowadza Katarzynę, chwali się pieniędzmi oraz pracą z Belgami i obraża Stefana. Mężczyźni walczą. Chaval wyciąga nóż, ale Stefan go pokonuje i mimo żądzy zabicia przeciwnika daruje mu życie. Katarzyna ostrzega Stefana, a Chaval wypędza ją i odchodzi.
Katarzyna odrzuca propozycję pójścia ze Stefanem do Requillart i wraca do mieszkania Chavala. Później kochanek wyrzuca ją na ulicę. Stefan widzi Jeanlina zabijającego nożem wartownika Juliana. Zmusza chłopca do pomocy w przeniesieniu zwłok do starej kopalni, gdzie ukrywają ciało pod zawaliskiem. Wstrząśnięty Stefan postanawia stanąć nazajutrz wśród protestujących. Belgowie zostają jednak wcześniej sprowadzeni do Voreux i rozpoczynają zjazd. Nad ranem przed kopalnię nadciąga tłum, a Katarzyna wraca w pobliże zakładu.
Przed zamkniętą kopalnią żołnierze stają z bronią w rękach, a robotnicy żądają niedopuszczenia Belgów do pracy. Zwłoki Trompette’a poruszają tłum. Stefan bezskutecznie prosi kapitana o ustąpienie i przypomina żołnierzom, że pochodzą z ludu. Tłum rośnie, obraża oddział i napiera na bagnety. Richomme próbuje powstrzymać górników. Żołnierze aresztują Levaque’a i dwóch innych robotników, co prowadzi do dalszego wzburzenia.
Strajkujący rzucają w żołnierzy cegłami. Do ataku dołączają kobiety, dzieci, Katarzyna i Maheu. Kapitan waha się, lecz oddział otwiera ogień. Giną Lidia, Bébert, Brûlé, Richomme, Mouquet i Mouquette, która zasłania Katarzynę. Ostatnia kula trafia Maheua w serce. Maheude siedzi przy zwłokach męża, trzymając Estelkę. Żołnierze ponownie ładują broń, a ranni jęczą na placu. Stefan i Katarzyna pozostają przy życiu. Ksiądz Ranvier przybywa na miejsce i zapowiada karę dla bogaczy odpowiedzialnych za śmierć robotników.
Po strzelaninie Kompania usuwa Belgów oraz wojsko i obiecuje po wznowieniu pracy poprawić los górników. W kolonii nadal trwa opór Maheuów, lecz głód zmusza coraz więcej osób do powrotu. Mieszkańcy obwiniają Stefana o klęskę, śmierć bliskich i przedłużenie strajku, przepędzają go i obrzucają cegłami. Rasseneur udziela mu schronienia i odzyskuje uznanie robotników. Podczas przyjęcia zaręczynowego Cecylki i Négrela zwycięzcy świętują zakończenie protestu. Deneulin sprzedaje Vandame Kompanii i zostaje jej inżynierem.
Stefan spotyka Souvarina, który opowiada o egzekucji ukochanej Anuszki i zapowiada wyjazd. W nocy maszynista schodzi do Voreux i uszkadza beczkowanie szachtu, odkręcając obręcze oraz podcinając deski chroniące kopalnię przed podziemnymi wodami. Katarzyna postanawia wrócić do pracy. Stefan idzie z nią, pragnąc wspólnego życia. Souvarine próbuje go zawrócić, lecz widząc ich razem, pozwala im odejść i żegna przyjaciela.
Do pracy wraca ponad trzystu górników. Stefan, Katarzyna i Chaval trafiają do jednego oddziału. Woda szybko napływa przez uszkodzone szalowanie, a klatki trą o ściany. Dansaert ucieka na powierzchnię, zostawiając część ludzi pod ziemią. Négrel schodzi z pomocą i ratuje górników, lecz piętnaście osób zostaje odciętych. Woda i kurzawka rozrywają szyb, zabudowania Voreux zapadają się, a kanał wlewa się do kopalni. Souvarine obserwuje zniszczenie i odchodzi.
Rozpoczyna się akcja ratunkowa prowadzona z Requillart. Maheude i Zachariasz czekają na wiadomości o Katarzynie. Po trzech dniach ratownicy słyszą sygnały zasypanych i drążą chodniki w ich kierunku. Zachariasz pracuje bez odpoczynku, lecz otwiera lampę w miejscu wypełnionym gazem i ginie w wybuchu. Gregoire’owie przywożą Maheuom pomoc. Cecylka zostaje sama z Bonnemortem, który odzyskuje siły, chwyta ją za szyję i dusi.
Uwięzieni uciekają przed wodą do wyżej położonych chodników. Część ginie, a Stefan, Katarzyna i Chaval pozostają odcięci. Chaval zatrzymuje żywność i próbuje zmusić Katarzynę do odejścia z nim. Dochodzi do walki, podczas której Stefan zabija rywala kamieniem. Woda zamyka parę w ciemnej galerii. Przez wiele dni pozostają sami i głodują, pijąc wodę, w której pływają zwłoki Chavala. Słyszą odgłosy pracy ratowników i odpowiadają uderzeniami. Katarzyna wyznaje miłość Stefanowi, lecz umiera w jego ramionach. Po kilkunastu dniach ratownicy wydobywają Stefana i ciała zmarłych.
Po sześciu tygodniach leczenia Stefan opuszcza Montsou i jedzie do Paryża, gdzie ma pracować u Plucharta. Przed wyjazdem odwiedza Jean-Bart i spotyka Maheude wracającą do kopalni w ubraniu zmarłego męża. Kobieta musi utrzymywać Bonnemorta i dzieci, dlatego godzi się z porażką, lecz nadal wierzy w nadejście sprawiedliwości. Stefan żegna ją i robotników, którzy wrócili do pracy z powodu głodu. Idąc przez wiosenne pola, słyszy uderzenia kilofów i myśli o dojrzewającym pod ziemią buncie.
Aktualizacja: 2026-07-29 23:40:16.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.