„Warszawianka” to dramat Stanisława Wyspiańskiego, którego prapremiera odbyła się 26 listopada 1898 roku w Teatrze Miejskim w Krakowie w reżyserii Ludwika Solskiego. Utwór stanowi artystyczny komentarz do powstania listopadowego, a jego akcja rozgrywa się w jednym dniu – 25 lutego 1831 roku, w czasie bitwy o Olszynkę Grochowską. Miejscem wydarzeń jest dworek grochowski, pełniący funkcję sztabu generała Józefa Chłopickiego. Wyspiański odwołał się do słynnej pieśni Kazimierza Delavigne’a Warszawianka, której refreny i motywy – zwłaszcza hasła „dzień krwi i chwały” oraz „triumf albo zgon” – budują nastrój tragicznego napięcia i zapowiadają klęskę. Dramat ukazuje rozdźwięk między patetycznym językiem elit a brutalną rzeczywistością walki narodowowyzwoleńczej.
W centrum utworu znajduje się krytyczna refleksja nad postawą przywódców powstania, zwłaszcza generała Chłopickiego, który nie wierzy w możliwość zwycięstwa i pozostaje sparaliżowany wspomnieniami napoleońskiej przeszłości. Przeciwstawiona temu zostaje postać Wiarusa – prostego, milczącego żołnierza, będącego symbolem prawdziwego heroizmu i ofiary ponoszonej przez naród. Istotną rolę odgrywa także Maria, narzeczona poległego żołnierza Józefa Rudzkiego, która po jego śmierci przyjmuje rolę tragicznej wieszczki, podobnej do mitycznej Kasandry, zapowiadającej klęskę powstania.