„Tadeusz” to nowela Elizy Orzeszkowej, jednej z najważniejszych pisarek polskiego pozytywizmu, znanej z utworów podejmujących tematykę społeczną, moralną i obyczajową. Utwór ukazał się w latach osiemdziesiątych XIX wieku, a osobne wydanie noweli odnotowuje się w 1885 roku. Bohaterem jest niespełna trzyletni Tadeusz, jedyne dziecko ubogich chłopów, Chwedory i Klemensa. Matka, zmuszona do pracy przy pieleniu warzyw w dworskim ogrodzie, zabiera syna ze sobą, ponieważ nie ma komu powierzyć nad nim opieki. Chłopiec, zachwycony światem przyrody, oddala się od pracujących kobiet, podąża za sikorką, zrywa kwiaty, ogląda ptaki, groch i stracha na wróble, aż dociera nad staw, gdzie wpada do wody i ginie. „Tadeusz” jest typową pozytywistyczną nowelą interwencyjną: za prostą historią dziecięcej śmierci kryje się oskarżenie świata społecznej biedy, braku opieki nad dziećmi, przymusu pracy i obojętności wobec najuboższych. Utwór łączy realistyczny obraz chłopskiej codzienności z lirycznym opisem dziecięcej wrażliwości, a tragiczny finał wzmacnia wymowę społeczną tekstu, pokazując, że śmierć dziecka nie jest jedynie przypadkiem, lecz skutkiem warunków, w jakich żyją ludzie z najniższych warstw.