Barok wobec tradycji kulturalnej minionych epok - notatka

Ostatnia aktualizacja: 2023-02-25 16:45:14
Epoka literacka Barok

Barok - styl literacko-artystyczny dominujący w Europie XVII wieku. Nazwa nurtu wzięta prawdopodobnie od portugalskiego barocco lub hiszpańskiego baurecco - perły o nieregularnym kształcie. Nazwy zaczęto używać w XIX wieku, określenie pejoratywne. Oznaczała brak umiaru, dziwność, nadmierne komplikacje w sztuce i literaturze.

Spis treści

Barok a antyk i renesans

Barok czerpie tematycznie z antyku, wykorzystuje wiele form które wtedy wynaleziono. Zarazem próbuje zerwać ze statycznością renesansu, jego powściągliwością.

Nawiązania średniowieczne w baroku

W barku dochodzi do ponownego rozkwitu Kościoła Katolickiego i kontrreformacji. Dlatego epoka ta związana jest z nawiązaniami do średniowiecznej religijności:

  • Zainteresowanie motywem vanitas
  • Przekonanie o śmiertelności ludzkiej, dance macabre
  • Zapożyczenie motywu konfliktu ciała i duszy
  • Próba oddania poprzez sztukę mistyki chrześcijańskiej
  • Ratio - połączenie klasycznej wykładni teologicznej z wysoką formą literacką

Rzeźba barokowa

  • Nawiązująca swoim kształtem do rzeźby antycznej
    • doskonałe odzwierciedlenie anatomii
  • Wykonana w marmurze, drewnie, brązie, stiuku
  • Monumentalna w swoim charakterze
  • Pragnęła wyrazić ruch
  • przede wszystkim wyraża emocje
  • tematyka religijna i antyczna

Przykłady rzeźby barokowej:

  • Ekstaza świętej Teresy (Lorenzo Bernini)
  • Niepokalana (Pierre Puget)
  • Pluton i Prozerpina (Loreno Bernini)

Malarstwo barokowe

  • Główne tematy wzięte z Biblii, mitologii, historii

Cechy malarstwa barokowego różniące je od renesansowego:

  • Sceny dynamiczne, wyraziste, budzące emocje
  • Bogata ornamentyka
  • Próba oddania trójwymiarowości w sztuce
  • Operowanie światłocieniem
  • Kontrasty ciemności i światła
  • Nieregularność, asymetria

Przykłady malarstwa barokowego:

  • Złożenie do grobu (Caravaggio)
  • Pogrzeb hrabiego Orgaza (El Greco)
  • Porwanie Europy (Rubens)

Literatura baroku

Literatura barokowa korzystała z form znanych jeszcze z antyku ale nie kierowała się ściśle ich wyznacznikami. Najsilniej różnice miedzy tymi dwoma widać przy zestawieniu z klasycyzmem - nurtem artystycznym, mającym swój początek w baroku i okres rozwoju w oświeceniu. Cechy barokowej literatury różniące ją od wcześniejszych epok to:

  • Rezygnacja z dyskretności i powściągliwości antyku
  • Stosowanie wysublimowanych, kwiecistych form językowych (Marinizm, Manieryzm)
  • Stosowanie licznych przenośni, nawiązań (Gongoryzm)
  • Bazowanie na niecodziennym koncepcie (Konceptyzm)

Teatr barokowy

Dynamiczny rozwój teatru w baroku. Dzieli się na:

  • teatr elżbietański
  • teatr klasycystyczny

Teatr elżbietański

  • Rozwija się głównie w Anglii
  • Ważny twórca - Wiliam Szekspir (Hamlet)
  • Zrywa z antyczną formą

Cechy różniące od teatru antycznego:

  • złamanie zasady trzech jedności
  • brak chóru
  • złamanie zasady jedności estetyki
  • zarzucenie zasady Decorum
  • występowanie scen zbiorowych i śmierci
  • występowanie sił nadprzyrodzonych
  • człowiek sam wybierający własny los
  • głębia psychologiczna bohaterów
  • bohaterowie z różnych warstw społecznych

Teatr klasycystyczny:

  • Rozwija się głównie we Francji
  • Ważny twórca - Molier (Świętoszek)
  • Nawiązuje do antycznych tradycji
  • Wnosi do niej nowe elementy

Cechy dramatu klasycystycznego zgodne z antykiem:

  • budowa akcji zgodna z wzorcami Greckimi
  • proste postaci o mało skomplikowanym charakterze
  • brak elementów nadprzyrodzonych
  • prosta fabuła

Cechy dramatu klasycystycznego odmienne od antyku:

  • synkretyzm gatunkowy
  • postaci z różnych warstw społecznych
  • ukazanie złożoności ludzkich relacji
  • użycie języka potocznego

Czytaj dalej: Kim był człowiek zlagrowany? Cechy, przykłady w literaturze

Podobne artykuły