„Spekulant” to powieść obyczajowa autorstwa Józefa Korzeniowskiego, wydana w 1845 roku. Utwór należy do ważnych dzieł w dorobku pisarza, ponieważ wyznacza przejście od twórczości dramatycznej ku realistycznej prozie obyczajowej. Powieść była popularna już za życia autora, doczekała się kilku wydań, późniejszych wznowień oraz przekładów na język czeski i rosyjski. Jej rękopis zachował się w zbiorach Biblioteki Ossolińskich.
Akcja powieści rozgrywa się na Podolu w 1843 roku i koncentruje się wokół losów Klary Wolczyńskiej, młodej, posażnej panny wracającej z matką do rodzinnego Niedolipia. W drodze poznaje ją August Molicki, zubożały utracjusz i gracz, który szuka bogatej kandydatki na żonę. Molicki nie kieruje się uczuciem, lecz chłodną kalkulacją: pragnie zdobyć majątek Klary i dzięki małżeństwu poprawić własną sytuację. Dziewczyna zakochuje się w nim, a on stopniowo zyskuje przychylność jej rodziców. Przeszkodą dla jego planów okazuje się jednak Henryk Zabrzeziński, marszałek i przyjaciel rodziny, który szczerze kocha Klarę, lecz jest gotów usunąć się, jeśli Molicki okaże się człowiekiem godnym jej uczucia.
„Spekulant” ma charakter realistycznej powieści obyczajowej i moralitetu, ukazującego niebezpieczeństwo małżeństwa traktowanego jako transakcja finansowa. Korzeniowski przedstawia świat ziemiańskich majątków, rodzinnych układów, plotek, intryg i interesów, w którym uczucia łatwo stają się narzędziem manipulacji. Molicki zostaje zdemaskowany jako człowiek cyniczny, chciwy i obłudny, natomiast Zabrzeziński uosabia cierpliwość, szlachetność oraz dojrzałe uczucie. Ostatecznie Klara, początkowo rozdarta między dawnym złudzeniem a narzuconym małżeństwem, stopniowo odkrywa prawdziwą wartość męża i odwzajemnia jego miłość. Powieść pokazuje więc przemianę bohaterki, krytykuje łowców posagów i przestrzega przed podporządkowaniem miłości kalkulacji majątkowej.