„Na nieludzkiej ziemi” to wspomnieniowa książka Józefa Czapskiego, po raz pierwszy wydana w 1949 roku w Paryżu przez Instytut Literacki. Ze względu na tematykę zakazaną w PRL, dzieło przez dziesięciolecia ukazywało się jedynie w drugim obiegu, a oficjalnie wydano je w Polsce dopiero w 1990 roku. Utwór stanowi świadectwo losu polskich oficerów uwięzionych w Związku Radzieckim po 1939 roku, w tym w obozie w Starobielsku, gdzie sam autor przebywał niemal dwa lata. Czapski drobiazgowo opisuje życie w niewoli, sylwetki współwięźniów i próby zachowania ludzkiej godności w nieludzkich warunkach. Wspomnienia te mają nie tylko charakter dokumentalny, ale także głęboko humanistyczny — pokazują, że nawet w świecie terroru i poniżenia człowiek może zachować godność i moralny opór.
W drugiej części książki Czapski relacjonuje swoje poszukiwania zaginionych oficerów po opuszczeniu obozu i wstąpieniu do armii generała Władysława Andersa. Jako wysłannik dowództwa przemierza ZSRR, próbując odnaleźć kolegów ze Starobielska, Kozielska i Ostaszkowa, którzy — jak się później okazało — padli ofiarą zbrodni katyńskiej. W swoich zapiskach autor ukazuje mechanizmy sowieckiego terroru, wszechobecny strach i propagandę, a jednocześnie pozostaje wierny idei człowieczeństwa, sprzeciwiając się dehumanizacji jednostki. Na nieludzkiej ziemi jest jednym z najważniejszych świadectw o losach Polaków w ZSRR i należy, obok „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i „Archipelagu Gułag” Aleksandra Sołżenicyna, do klasyki literatury łagrowej.