„Natan mędrzec” to poemat dramatyczny, który składa się z pięciu aktów. Jego autorem jest Gotthold Ephraim Lessing, niemiecki pisarz i dramaturg. W swojej opowieści o Natanie poruszył problematykę humanitaryzmu i tolerancji religijnej, a także podjął krytykę różnego rodzaju uprzedzeń. W tekście niezwykle ważna jest przypowieść o pierścieniu, którą Natan przedstawia Saladynowi.
Spis treści
Natan opowiada Saladynowi opowieść o pierścieniu. Opowieść zaczyna się od tego, że lata wcześniej, na Dalekim Wschodzie, żył pewien mężczyzna, który od kogoś bliskiego otrzymał drogocenny pierścień. W pierścień ten wprawiono piękny opal o niezwykłej mocy, który sprawiał, że ten, kto go nosił, stawał się miły Bogu oraz ludziom. Mężczyzna nie zdejmował zatem ozdoby z palca i planował, że pozostanie ona w jego rodzinie. Przekazał pierścień swojemu ukochanemu synowi, który z kolei miał go przekazać własnemu synowi. Posiadacz pierścienia miał też sprawować funkcję głowy rodziny.
Pierścień przechodził zatem z ojca na syna, aż odziedziczył go mężczyzna, który miał aż trzech potomków. Kochał wszystkich synów jednakowo, a oni także wzajemnie się miłowali. Czasami ojcu zdawało się, że bardziej kocha jednego syna, a innym razem drugiego; każdy wydawał mu się godny pierścienia. Z tego powodu ostatecznie każdemu z nich obiecał pierścień. Kiedy nadszedł czas jego śmierci, znalazł się zatem w trudnym położeniu. Nie chciał martwić dwóch synów, dlatego skrycie posłał po złotnika, który miał wykonać dwa nowe pierścienie na wzór oryginału. Złotnik tak dobrze się sprawił, że mężczyzna nie potrafił rozpoznać prawdziwego pierścienia. Z każdym synem porozmawiał osobno, dał mu ozdobę i pobłogosławił go, a potem umarł.
Po śmierci ojca każdy z synów przyszedł ze swym pierścieniem, wierząc, że odtąd jest panem domu. Zaczęli się spierać, ale nie byli w stanie udowodnić, który pierścień jest oryginalny. Natan sugeruje, że tak samo nie da się udowodnić, która religia jest jedyną prawdziwą. Nie chce się też podjąć wyrokowania na ten temat.
Przypowieść Natana odnosi się do pytania zadanego mu przez Saladyna, dotyczącego tego, która z religii jest jedyną słuszną i prawdziwą. W przypowieści religie te symbolizują pierścienie. W pewnym momencie pojawiają się dwie kolejne ozdoby, których nie da się odróżnić od oryginału, zatem żaden z synów nie jest w stanie udowodnić, że to właśnie on otrzymał właściwy pierścień. Podobnie jest z religiami, które wyznaje ludzkość na całym świecie. Każda społeczność otrzymała własną religię, podobnie jak każdy z synów otrzymał pierścień od kochającego ojca, który chciał dla niego jak najlepiej. Ostatecznie okazuje się, że tak jak pierścienie są identyczne, tak religie również są do siebie niezwykle podobne i nie da się wskazać tej, która jest jedyną prawdziwą. Ludzie czerpią bowiem z każdej religii pociechę i szukają w niej oparcia; odpowiada ona na najtrudniejsze pytania w dziejach ludzkości, a także stanowi swoisty kodeks moralny. Według sugestii Natana mają one równorzędną wartość, dlatego żadnej z nich nie wyróżnia ani nie twierdzi, że jedna powinna dominować nad innymi wyznaniami, rządzić nimi czy być traktowana jako najwyższa. Dla Natana każda z nich spełnia swoją funkcję, jest potrzebna i działa w podobny sposób, tak jak pierścienie synów w równym stopniu uprawniały każdego z nich do stania się głową rodu.
Natan odmawia wskazania jednej wiary, gdyż wie, że nie ma to sensu. Bez względu na to, którą z nich by wybrał, zawsze mógłby podważyć swoją odpowiedź, tak jak ojciec trzech synów nieustannie wahał się, który z nich zasługuje na oryginalny pierścień. Po wymieszaniu ze sobą ozdób wszystkie jednak stały się równie oryginalne. Nie dało się bowiem odróżnić pierwowzoru od podróbek, ponieważ wszystkie wyglądały jednakowo. Podobnie jest w przypadku religii: okazują się one niezwykle zbliżone, ponieważ w każdej społeczności pełnią tę samą funkcję. Zaspokajają te same ludzkie potrzeby, zatem wyróżnianie jednej spośród nich staje się pozbawione znaczenia.
Natan w tej przypowieści ujawnia też swoją skromność. Wie, że religie to sprawy wielkiej wagi, kwestie spajające cywilizację. Nie jest zatem w stanie wybrać jednej z nich i uznać, że ma ona najwyższą wartość, każda z nich jest bowiem równie cenna dla danej społeczności, jak konkretny pierścień był ważny dla każdego syna. Synowie poczuli się wyróżnieni, gdy otrzymali ozdoby od ojca; podobnie niekiedy działa religia. Natan jako prosty człowiek wie, że sam nie jest w stanie wyrokować na temat rzeczy tak wielkich i ważnych. Jego mądrość polega tutaj między innymi na uświadomieniu sobie własnych ograniczeń. Nie ma w nim pychy, która każe wskazać własną religię jako tę najwyższą. Zdaje sobie bowiem sprawę, że wyznawca innej wiary wskazałby własną religię, a religię Natana pominąłby.
Przypowieść o pierścieniu zawiera zatem w sobie niezwykłą życiową mądrość, która przedstawia uniwersalną prawdę dotyczącą licznych religii istniejących na świecie. Ujawnia także skromność i mądrość samego Natana, który zdaje sobie sprawę, że są takie rzeczy, o których nie jest w stanie wyrokować.
Aktualizacja: 2026-08-06 15:59:59.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.