Kamień na kamieniu – opracowanie

„Kamień na kamieniu” to powieść obyczajowa Wiesława Myśliwskiego, wydana w 1984 roku przez Państwowy Instytut Wydawniczy. Utwór uznawany jest za jedno z najważniejszych dzieł nurtu wiejskiego w polskiej literaturze powojennej, a zarazem za rozbudowaną opowieść o pamięci, przemijaniu, rodzinie, pracy, wojnie i przemianach społecznych. Głównym bohaterem i narratorem jest Szymon Pietruszka, chłop, partyzant, urzędnik i gospodarz, który wspomina swoje życie przy okazji budowy rodzinnego grobu. Jego monolog tworzy wielowarstwową sagę wiejskiego świata, w której codzienne doświadczenia łączą się z refleksją filozoficzną nad czasem, losem, śmiercią i trwaniem.

Kompozycja „Kamienia na kamieniu” opiera się na swobodnym toku wspomnień Szymona, który przywołuje dzieje własnej rodziny, losy braci, okupację, partyzantkę, powojenne przemiany, konflikty sąsiedzkie, pracę na roli, pobyt w szpitalu oraz stopniowy rozpad dawnego porządku wiejskiego. Szczególne znaczenie mają motywy grobu, ziemi, drogi i domu, ponieważ pozwalają ukazać napięcie między dawną wspólnotą a nowoczesnością wkraczającą na wieś. Bohater przeżywa wiele dramatycznych doświadczeń, między innymi walkę w oddziale partyzanckim, śmierć bliskich, rozłąkę z braćmi, wypadek na nowej drodze i samotność gospodarza pozostającego na ojcowiźnie. Powieść Myśliwskiego jest więc nie tylko realistycznym obrazem polskiej wsi XX wieku, lecz także medytacją nad pamięcią i językiem: Szymon, opowiadając, próbuje ocalić świat, który odchodzi, i nadać sens własnemu życiu.