Arkusz maturalny z języka polskiego – poziom rozszerzony (Formuła 2023, maj 2024) opiera się wyłącznie na stworzeniu wypowiedzi argumentacyjnej, co oznacza, że zdający nie rozwiązuje testu, lecz pisze rozbudowane wypracowanie. Jak wynika z pierwszych stron arkusza (strona 1–2), egzamin trwa 210 minut i pozwala zdobyć maksymalnie 35 punktów, a jego głównym celem jest sprawdzenie umiejętności interpretacji literatury oraz budowania logicznej argumentacji. Kluczowe znaczenie ma samodzielność wypowiedzi, poprawność językowa oraz umiejętność świadomego wykorzystania wiedzy o literaturze i kulturze.
Istotnym zagadnieniem egzaminu jest szeroka znajomość lektur obowiązkowych oraz umiejętność ich funkcjonalnego wykorzystania. Lista lektur (strony 3–4 arkusza) obejmuje zarówno teksty z poziomu podstawowego, jak i rozszerzonego, od antyku po współczesność. Zdający musi odwołać się do co najmniej jednej lektury obowiązkowej oraz do innych utworów reprezentujących różne epoki literackie, co sprawdza umiejętność porównywania tekstów i dostrzegania ich kontekstów historycznych, kulturowych i filozoficznych. Wymagane jest także rozumienie pojęć teoretycznoliterackich, takich jak konwencja, gatunek czy synkretyzm.
Kolejnym kluczowym obszarem jest umiejętność tworzenia spójnej i logicznej wypowiedzi argumentacyjnej. Jak wskazują zasady oceniania (strony 2–3 dokumentu z odpowiedziami), wypracowanie musi zawierać co najmniej 500 wyrazów, jasno określone stanowisko oraz argumenty poparte analizą utworów i kontekstów. Ocenie podlegają m.in. kompetencje literackie i kulturowe, poziom argumentacji, kompozycja tekstu oraz poprawność językowa. Istotne jest również unikanie błędów rzeczowych oraz umiejętność wykorzystania tekstów literackich w sposób funkcjonalny, a nie jedynie odtwórczy.
Najważniejszym elementem arkusza są tematy wypracowań (strona 5), które wymagają pogłębionej refleksji nad literaturą i jej funkcjami. Zdający musi wybrać jeden z nich i rozwinąć go w formie argumentacyjnej, odwołując się do różnych tekstów kultury i kontekstów. Tematy do wyboru to: Synkretyzm w literaturze i jego rola w utworach literackich lub Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze?