Bajka o śmierci Zenona z Elei

[Stefan Nawara]

Zapach pochodni wiatr rozwiewa
I światło żarzy się tak cicho,
Że ledwie widać ich przy stole.
Już oddalają się od zmysłów,
Dzielą na wiele to, co całe
I niepodzielne pośród bogów.
Wkrótce zasłynie gdzieś Sokrates,
Lecz o tym jeszcze nic nie wiedzą:
Ojciec i syn. I mądry tyran.
- Siedzą na razie jeszcze razem,
Choć dziś wykryto w mieście spisek,
A ktoś z nich jest weń zamieszany…

Ojciec to może Parmenides.
Wygląd szlachetny, całkiem siwy.
Kłopoty z dykcją – raczej drobne –
Dodają chyba mu uroku.
Roztrząsa racje. Jest układny.
I bogów ma po swojej stronie.

Tyran Diomedont jest postacią
Tylko możliwą, niewyraźną.
Może herosem jest z Elei,
Silnym jak straszne czyny jego?
Może Tezeusz mu pomaga
Porządek w mieście zaprowadzić?

A syn? To chyba jest ten Zenon,
Co ceni mądrość oraz ojca
I gardzi wszelką drobną cnotą.
Wysoki jest, zaczepny w sporze.
I równie sprawny za jak przeciw,
Gdyż ciągle dialektykę ćwiczy.

Zagląda ojciec w szarą przestrzeń
I widzi tam trzy drogi dla nich.
- Pierwsza jest drogą niemożliwą,
Podróżą w nicość i zatratę.
Bo tylko tam wymyślać można,
Że może być to, czego nie ma.
Lub że pomyśleć można o tym,
Co być nie może, więc i nie jest.

Druga jest drogą intuicji,
Wiary w przemianę, powstawanie.
Na tym gościńcu się błąkamy,
Mniemamy wciąż, nie wiele wiemy.
Mylimy tutaj wszelkie rzeczy:
Chimerę z ptakiem, śmierć z ciemnością.
Nie nadążamy liczyć zdarzeń
I odchodzimy w nieskończoność.

Trzecia to dobra droga wiedzy.
Co myśl przenika – jest na pewno.
Zatem byt raczej jest niż nie jest.
Nie może nie być i trwa stale,
A zmiana każda nam przesłania
To, co w nim było i zostanie.
Nadto jest krągły, całkowity
I nie ma drobnych przypadłości.
Jest sam dla siebie, bez powodu.
Nic nam nie mówi, nic nie znaczy.
Samych nas sobie pozostawia
I drwi bez przerwy z ludzkich znaczeń.

Diomedont głos podnosi przeciw.
Jak to tak - milczkiem i bez świadków?
Bez żadnej dostatecznej racji?
A może zmierza w jakimś celu
I opowiada o tym stale,
Bo nie istnieje samoistnie?
Bo jest dla kogoś i ku czemuś,
Tylko wraz z nami w każdej zmianie,
Razem z początku i u kresu.
Czyli jest zawsze, jak i nie jest.
Jak my jesteśmy i nas nie ma,
Jak sny złożone z naszych mniemań.

Błądzimy wszyscy - wtrącił Zenon.
I złego w tym nic raczej nie ma.
Wiedza, mniemanie i niewiedza
Nie wykluczają się i może
Wszystkie nam mówią o tym samym.

Może w niewiedzy o niebycie
Nie tylko pustka jest i nicość?
Wszak razem z nami są i one,
Gdy przeciw nim tworzymy mity
Lub wywodzimy coś z niczego.

Wkraczamy w niebyt raczej słabi,
Lecz zyskujemy bardzo wiele.
Najpierw niepewność i zwątpienie.
A potem smutek, który zdobi
W jego otchłani nasze twarze.

Z niebytu dna mówimy nie wiem
I z myśli, która jest o niczym
Myślące ja się wyodrębnia.
A później tylko jest samotność,
Gdy opuszczają nas bogowie.

- A dowód na to? – Czy istnieje?
- Tylko pośredni, niezbyt mocny.
Na wodzie kręgi. Znak na niebie.
I mgła przed świtem nim wstaniemy.
Rzeki głębokie, obce brzegi
I chmury poza horyzontem.

Oraz niektóre dziwne czyny,
Co nie przynoszą nam korzyści...
- A czas? - Co z czasem w twej koncepcji?
Przecież już wiemy - nie mam czasu.
Albo też mam go jak Achilles –
Dużo. Lecz nie dogonię żółwia.

Diomedont nagle rzecz pojmuje.
Wychodzą cicho z cienia straże
I spór w rozprawę się zamienia.
Tak w końcu myśl się jedna z bytem,
Gdyż tyran chce dziś tak rozstrzygać,
By życie mogło być grą pojęć.
W imieniu płynnych mniemań rzecze:
Kto jest za bytem - pozostaje.
Kto nicość chroni - musi zginąć.

I jeśli się rozeszli wolni,
To tylko tak, dla niepoznaki,
Bo duszno było tamtej nocy.
Siepacze przyszli nieuchronnie,
W imieniu wiedzy, walcząc z niczym.
Lecz nie z siekierą, a z poduszką.
I nie za dnia - przybyli we śnie.
Więc nie rąbali – udusili.
Tak jemu cicho dech zabrali.


Postscriptum

Ojciec go przeżył, tyran także.
Przeżyła jego też nauka.
Lecz może w trakcie przesłuchania
Odgryzł mu chociaż nos lub ucho?
To prawe ucho, do którego
Przekazać miałby tajemnice
Spisku oraz aporii bytu?