Rainer Maria Rilke - Rycerz jedzie okuty (Reitet der Ritter)

[Andrzej P. Zajączkowski]

Rycerz jedzie okuty w czarną stal

w świat rozwrzeszczany srodze.

I jest tam wszystko: i dzień i dal

i przyjaciel i wróg i bal pośród sal 

i maj i dziewica i las i Graal,

i sam Bóg w tysiącach fal

na każdej drodze.

 

Lecz głęboko pod pancerzem ukryta,

za najczarniejszym z pierścieni kucając,

kuli się śmierć i wciąż pyta i pyta:

 

Kiedy spadnie klinga uderzając

i pęknie żelazna płyta,

obca czyjaś klinga wyzwalając,

bym przez nią wydobyta

z ukrycia, gdziem długo siedziała

wreszcie powstając,

wyprostowana, odkryta 

zagrała,

śpiewając.

 

I Rainer:

Reitet der Ritter in schwarzem Stahl

hinaus in die rauschende Welt.

Und draußen ist Alles: Der Tag und das Tal

und der Freund und der Feind und das Mahl im Saal

und der Mai und die Maid und der Wald und der Gral,

und Gott ist selber vieltausendmal

an alle Straßen gestellt.

 

Doch in dem Panzer des Ritters drinnen,

hinter den finstersten Ringen,

hockt der Tod und muß sinnen und sinnen:

 

Wann wird die Klinge springen

über die Eisenhecke,

die fremde befreiende Klinge,

die mich aus meinem Verstecke

holt, drin ich so viele

gebückte Tage verbringe,

daß ich mich endlich strecke

und spiele

und singe.

[WarszawiAnka]

Mam bardzo dużo do powiedzenia, ponieważ nastąpił cały ciąg zdarzeń. Najpierw zauważyłam, że spodobał Ci się mój wiersz. Później dostrzegłam, że opublikowałeś własny - a dla mnie pomostem była postać rycerza. Następnie zorientowałam się, że to tłumaczenie, co mnie jeszcze bardziej zaciekawiło. Wtedy dostrzegłam zwielokrotnienie litery "R": Reiner / Rilke / Rycerz / Reitet / Ritter i usłyszałam ciężki chrzęst zbroi i ciężkie kroki konia...

 

Prawie nie znam Rilkego, więc to pewnie pierwszy jego wiersz, który przeczytałam w całości. Znam też tylko niektóre niemieckie słowa, więc trochę posiłkowałam się angielskim. Zauważyłam, że zadbałeś, by zachować pierwotne rymy (Stahl / Tal / Saal / Gral) oraz utrzymałeś zwielokrotnione "i", które na początku trochę mi przeszkadzało, zanim przeczytałam oryginał.

 

Wiersz brzmi bardzo ciekawie i jest maluje obraz. Wyraźnie zobaczyłam (i usłyszałam) postać rycerza w ciężkiej, czarnej zbroi. Poczułam ciężar jego ekwipunku oraz obecność skulonej śmierci. Dla mnie wymowa wiersz jest oczywiście egzystencjalna: wybrzmiewa tam motyw nieuchronnego przeznaczenia, bo ta klinga pewnego dnia spadnie. Śmierć zachowuje się jak dżin w butelce i czeka na uwolnienie. Zaskakujące jest to, że śmierć nie przychodzi z zewnątrz, ale jest jakby zintegrowana z postacią rycerza. Niemniej jednak, ten wiersz nie przeraża. Jego miarowy rytm wyraża świadomość przeznaczenia i zgodę na nie.

 

Czy w ostatnim wersie pierwszej zwrotki nie pasowałoby bardziej: "obecny na każdej z dróg" (liczba sylab zgodna z oryginałem)? Uwierają mnie też trochę słowa "kucając" i "kuli" - chyba że w oryginale też mają dokładnie takie znaczenie.

 

Nauczyłam się kilku niemieckich słów. :)

 

Pozdrawiam

 

 

 

 

[WarszawiAnka]

@Andrzej P. Zajączkowski: Dziękuję.

 

 

[Berenika97]

@Andrzej P. Zajączkowski

 

Bardzo mi się podoba! 

Świetnie oddałeś rwący, galopujący rytm oryginału. Wielokrotne powtórzenia spójnika "i" naśladują niemieckie "und" i budują poczucie pędu.

Ciekawe  rymy - najbardziej "Vieltausendmal" jako w tysiącach fal - to jest bardzo poetyckie. :)

[Andrzej P. Zajączkowski]

@WarszawiAnka To ja dziękuję za przeczytanie i życzliwą opinię. Rilke mówi: "hockt der Tod" i "gebückte Tage". Hocken to dosłownie kucać, ale w zestawianiu ze śmiercią "hockt der Tod", to również "czai się śmierć". Ale wybrałem pierwsze znaczenie, bo ta biedna śmierć w swojej niewygodnej kryjówce przeżywa "gebückte Tage" - dosłownie dni w pochyleniu. Stąd śmierć kuca i się kuli i nie ma warunków, żeby się groźnie czaić, bo jest jej niewygodnie i może myśleć "muß sinnen" tylko o chwili kiedy wreszcie stanie prosto "daß ich mich endlich strecke". Rilke odwraca kanon, ta śmierć - jak zauważyłaś - nie jest przerażająca. Jest uwięziona i cierpi. 

Zgadzam się, że "obecny na każdej z dróg" pasowałoby, ale dla układu rymów musiałoby się jeszcze rymować z przełożonym na polski "hinaus in die rauschende Welt." Jedyne, co zdołałem wystrugać to "srodze - drodze" i wcale nie jestem z tego dumny. Rilke napisał przepiękny wiersz i mój przekład może być tylko jego cieniem. W moim profilu jest kilka innych wierszy Rilkego, są też klasyczne tłumaczenia Mieczysława Jastruna i Andrzeja Lama. Zachęcam, Rilke jest wart uwagi. 

 

[WarszawiAnka]

@Andrzej P. Zajączkowski : Dziękuję za wyjaśnienia, teraz rozumiem Twoje wybory. Kiedy jednak wracamy do przekładu, przychodzą nam do głowy nowe pomysły na rymy, lub bardziej fortunne frazy. Na pewno zajrzę na Twój profil za jakiś czas - teraz trochę mi się obowiązki piętrzą, a nad dłuższym, ambitnym utworem trzeba się pochylić w skupieniu.

Pozdrawiam