"Klepsydra zmierzchu. Rozważania tautologiczne".

[Maciej Szwengielski]

Sumienie

 

Sumieniem został obdarowany każdy człowiek. W dzisiejszym świecie pojęcie sumienia zostało całkowicie zepchnięte na margines. Na czoło wysunęło się takie sformułowanie jak sukces. Sukces zawodowy, finansowy, erotyczny, światowy osiągany poza moralnością, więc i poza sumieniem. Pojęcie sumienia stało się pojęciem równie abstrakcyjnym jak współczesne malarstwo, należącym do czasów słusznie minionych. Sukces za wszelką cenę. Człowiek współczesny stał się immoralistą i nikt nie chce być tym, który musi się liczyć z jakąś etyką, moralnością, a co za tym idzie z sumieniem. Sumienie człowieka naturalnego różni się od sumienia człowieka super naturalnego. Sumienie człowieka naturalnego jest pełne egoizmu, pychy, próżności. Kieruje się przede wszystkim własnym interesem. Jeśli człowiek naturalny w ogóle ma jakieś wyrzuty, dotyczą one niemal wyłącznie braku zadowolenia z samego siebie. U nieco wrażliwszego człowieka naturalnego sumienie może doprowadzić go do rozpaczy. Rozpaczy, że się nie jest takim jakim się być powinno: zaradnym, bogatym, zdolnym, utalentowanym, etc. Że życie jest zbyt ciężkie, że jest nonsensowne. Może też wystąpić rozpacz z tego powodu, że jest się sobą. Że się wszystko osiągnęło, że wszystko się spełniło tak jak tego chciał człowiek naturalny. Również istnieje u takiego człowieka rozpacz z powodu skończoności wszystkiego, gdyż wszystko gdzieś tam ma swój kres. Rozpacz z powodu konieczności podjęcia takich rozwiązań a nie innych, a także rozpacz z powodu wielu możliwości jakie się ma do wyboru, gdy wszystkie wydają się dobre do realizacji. Rozpacz jest błędem, złym rodzajem emocji często nie znajdującym ujścia. Ale bywa i tak, że człowiek naturalny zagłuszy w sobie wyrzuty sumienia. Będzie nieustannie je ignorował, aż wyćwiczy się w zupełnej znieczulicy. Pozornie ułatwi to jemu poruszanie się w świecie, w którym nikt z nikim się nie liczy, w którym obowiązuje tzw. „wyścig szczurów” i „prawo silniejszego”, prawo, które nie ma nic wspólnego z prawem tylko z bezprawiem, ochroną interesów silniejszego. Przy założeniu, iż „prawo prawo znaczy, a sprawiedliwość sprawiedliwość”, człowiek z zagłuszonym sumieniem prędzej lub później trafi do więzienia. U człowieka super naturalnego jest inaczej. Jego sumienie ma odniesienie do nadprzyrodzoności, metafizyki, do Boga, stwórcy wszechrzeczy. Zna Prawdę Objawioną przez tegoż Boga i nieustannie konfrontuje swoje poczynania z nauką o moralności. Jego moralność ma odniesienia transcendentalne. Życie wrażliwego człowieka super naturalnego nie należy do łatwych. Każdy kroczek postępowania może być konfrontowany z 

przykazaniami bożymi. Jeśli człowiek super naturalny ma dobrze ukształtowane sumienie, cieszy się miłością Stwórcy (radość wewnętrzna), odczuwa duchową rozkosz z tego powodu, że jest „dzieckiem bożym”. Ma przedsmak rajskiego szczęścia już tu na Ziemi. Ale źle ukształtowane sumienie człowieka super naturalnego może doprowadzić go do przesadnego poczucia winy. Obwinianie się o byle co prowadzi go do obłędu. Z kolei brak poczucia winy to dowód pychy i zarozumialstwa, źle wykształconego sumienia.

 

 

[Zbigniew Polit]

@Maciej Szwengielski Trochę się Pan porozwodził nad tym sumieniem. A wg mnie ideałem by było, gdyby sumienie nie miało okazji nas męczyć. Wystarczy działać wg norm etycznych, prawda? Ale, jak wiadomo, życie takie proste nie jest. Bo weźmy np. taką teściową. Dla świętego spokoju, można by ją utopić, etyka ani religie tego nie zabraniają. No ale taka śmierć mogła by być przykra dla jej córki. A wówczas odezwałoby się nasze sumienie. Czyli wypadałoby jednocześnie utopić tę córkę. Może i dobry pomysł, ale za córką najprawdopodobniej tęsknił by pies, gdyby taki był, a na to już nawet bez sumienia nie moglibyśmy pozwolić. Jakże życie komplikuje idealny wzorzec świata, prawda? 

[Maciej Szwengielski]

@Zbigniew Polit Szanowny Panie! Ideałem byłoby nie stracić Raju. Mamy jednak "Raj utracony". I w związku z tym sumienie męczy nas w dążeniu do ideału. Moim zdaniem, nie wystarczy działać wedle norm etycznych. Pojęcie normy w dzisiejszym świecie, gdzie dominuje "laicki fundamentalizm",  jest szalenie elastyczne. Inne są normy etyki marksistowskiej, a inne cywilizacji łacińskiej. Nad sumieniem trzeba nieustannie pracować, kształtować je. Etyka i religia, których "wyznawcą" Pan zdaje się być, pozwalają Panu na zabójstwo. Etyka chrześcijańska nie. Sugestia, jakoby Pana sumienie było zależne od reakcji córki teściowej (lub konfabulowanego psa) dowodzi niewłaściwie ukształtowanego sumienia. Ideały są potrzebne człowiekowi aby różnił się czymś od bydlęcia, prawda?  Niestety, człowiek pragnąc stać się aniołem, często staje się bydlęciem.

[Zbigniew Polit]

@Maciej Szwengielski Pańskie rozważania na temat sumienia wydają mi się uprawianiem filozofii czy socjologii jedynie dla intelektualnego sportu. Oczywiście absolutnie popieram takie praktyki, jednak ponieważ nie mają one większego zastosowania w życiu, odpowiedziałem Panu w formie groteski. Groteska  również nie ma zauważalnego zastosowania w praktyce. Ot, taka forma dla relaksu. Podobnie, jak Pańskie medytacje ;)   

[Maciej Szwengielski]

@Zbigniew Polit Trafił pan w "dziesiątkę", apropos "intelektualnego sportu". W pierwszym "rzucie" tytuł "Klepsydra zmierzchu. Rozważania tautologiczne" zawierał taki oto podtytuł: "Ku gimnastyce umysłu". Co innego jeśli idzie o "praktyki stosowane w życiu". Aby odpowiedzieć Panu na tę sugestię musiałbym znać Pana definicję "życia w praktyce".

[Zbigniew Polit]

@Maciej Szwengielski "Życie w praktyce", to taki mix prakseologii i techniki wbijania gwoździa.  A przy okazji bez urojeń. ;)

[hollow man]

@Maciej Szwengielski

Szanowny Panie Macieju,

Ciekawe rozważania i możnaby rzeczywiście w dyskusję wejść, ale to, co przed nią może powstrzymywać to pozycja, z której Pan jako autor swoje przemyślenia formułuje. Jest to bowiem pozycja kaznodziei, niestety. A jak wiadomo - z amboną się nie polemizuje. Słucha i trwoży się człowiek, by w poczuciu winy spuścić głowę przed moralną wyższością kapłana.

Myślę, że Kościół wiele traci, gdy w ten sposób traktuje wiernych - z pozycji grożącego palcem i ogniem piekielnym. Myślę, że w ogóle wszyscy powinniśmy wykazywać się pewną pokorą w prezentowaniu prawd, które w naszym mniemaniu są wręcz aksjomatami. Wtedy łatwiej jest przekonywać do nich innych oraz prowadzić rozmowę tak w ogóle.

Łączę wyrazy szacunku.

hollow man

[Maciej Szwengielski]

@hollow man Szanowny, "hollow manie"!  O tej tzw. "wyższości moralnej" kapłanów nie ma mowy. Każdy kapłan jest tylko człowiekiem. Jądro problemu, moim zdaniem, tkwi w powołaniu kapłana, w jego charyzmacie. Jego "głosie wołającego na pustyni". Często sam kapłan boi się swojego powołania. Pięknie zilustrował problem Graham Greene w swej powieści "Power and Glory" ("Moc i Chwała"). Główny bohater jest uwikłanym w ciężkie grzechy kapłanem; ale ma Łaskę, ma charyzmę. Zatem eo ipso nie powinno się polemizować z nauką etyczną, która płynie z przekazu kaznodziei. Myślę, że współczesny Kościół Katolicki  jest tak zdehierarchizowany i udemokratyczniony, zekumenizowany, iż można go śmiało kojarzyć z solą, która utraciła swój smak. Czymże więc można ją przyprawić?

@Zbigniew Polit Myślę, że nie tylko trzeba wiedzieć JAK czynić aby było dobrze, ekonomicznie, sprawnie ale przede wszystkim trzeba wiedzieć CO chce się robić aby było dobrze, ekonomicznie, sprawnie... . Ważna jest idea przyświecająca działaniu.

[hollow man]

@Maciej Szwengielski

Dziękuję i pozdrawiam, Panie Macieju.