„Die Grenzen meiner Sprache, markieren die Grenzen meiner Welt”
( „Granice mojego języka wyznaczają granice mojego świata.” ) [1]
Ludwig Wittgenstein
„Aby naprawić świat, trzeba (najpierw) zmienić język.”
„Aby zmienić świat, trzeba (najpierw) zmienić język.” [2]
przypisywane Konfucjuszowi
Kiedy wojna; ba, gdy przed wojną wróg do kraju twego wnika, –
Karabin w dłoń…! W któryś F! – Lecz wpierw: karate języka!
Bowiem wygrywa się nie tylko wyrafinowaną bronią,
Nim za „miecz” się złapie, zwycięża się ćwicząc rozumną skronią,
Co będzie kiedy ktoś nas, bardzo nieładnie, jednak napadnie?
Trza by zacząć wydawać i wykonywać rozkazy snadnie. –
Lecz jakże to, gdy „reżim dusz” [3] brutalnie przećwicza właśnie nas
W nieustającej reformie co raz to nowych słów i fraz?
Tak dla przykładu: „Dziś « w Ukrainie » « żołnierzo » [płci nieznanej], –
Napisze w formularzu jak się doń, żeby zwracać pragnie! …”
Że: nie ma « żołnierzo » – to pewne, lecz nie ma tylko na razie,
Gdy w anonsach ma nie być „stolarz”… – się ujmie w rozkazie…!
A wygra ta armia która się jaśniej posługuje słowem.
A gdy przyjaciel lub wróg zapuka do twych drzwi, nową mowę
Od tego jak mówili dziadowie może się uda poznać,
Poznawszy zachować ostrożność, nie zdradzić i krzywd nie doznać… [4]
Biada krajom najechanym w trakcie reformy języka,
Trudno i rozkaz wydać, i po błędzie podejrzeć, że wtyka.
A o ileż łatwiej po stalinowsku siodłać dojną krowę,
Gdy granica języka = świata złamana przez nowomowę?!
PRZYPISY
[1] Dwoista jest natura tego zdania, czasem negatywna, bo wskazuje na samo-zamknięcie się w celi własnego języka, którą to celę właśnie trzeba by otworzyć – rozwinąć się poza dotychczasowe granice jak dziecko, które rozwijając się umysłowo poszerza także zasób słów, zwrotów i pojęć. Ale czasem pozytywna, kiedy nie udaje się kogoś przekonać do czegoś dlań niekorzystnego, bo to nie mieści się w jego zestawie pojęć, brak zwrotów i słów którymi do tej szkody można by przekonywać.
[2] Zmienić, ba, ale na korzyść, czy na niekorzyść? A to zależy, jak ta zmiana zostanie wykorzystana. Zmianę języka pozornie, albo nawet faktycznie ze szlachetnych pobudek można wykorzystać także na niekorzyść populacji której język się zmienia. Język jak zauważył Wittgenstein ma charakter granicy, i roztropnie by ta granica nie była naszym więzieniem, tylko murem naszego „Zamku duszy” vel „Wewnętrznej twierdzy” (fraza zapożyczona od św. Teresy z Ávili, choć obawiam się, że z redukcją transcendentalnego sensu).
[3] Określenie moje, wytworzone przez sparafrazowanie „rząd dusz”, bo też o karykaturę tu chodzi.
[4] To jest taka historia, mało mająca wspólnego z językiem mówionym, za to wiele z ludowymi zwyczajami a opowiadana przez p. Leszka Żebrowskiego: Oto, do domu starowinki zapukał przebrany funkcjonariusz nowej władzy wywiedzieć się gdzie też mogliby być żołnierze wyklęci, szło mu nieźle, popełnił tylko mały błąd w zachowaniu, w skutek czego starowinka zorientowała się z kim ma do czynienia. Niby mało to ma wspólnego z językiem, jednakże nie tylko po geście ale także po tym jak kto mówi, często udaje się zorientować z kim się ma do czynienia.
Ilustrację „Karateka języka ćwiczy równowagę” wykonał „Perchance” pod dyktando Marcina Tarnowskiego.
.thumb.jpg.2a4c1fb1be2384bf2f494e0e37245a0e.jpg)