"Do D.D." Mickiewicz - English translation

[A.M.]

Tym razem będzie to Mickiewicz "Do D.D.", jeden z lepszych wczesnych jego utwórów, moim zdaniem. Trzynastozgłoskowiec, średniówka po 7 sylabie - tłumaczenie jedenastozgłoskowiec ze średniówką po 6 sylabie, rymy parzyste. Wyjaśnienia poniżej.


Do D.D.

1 Gdybyś ty na dzień jeden była w mojej duszy!
2 Na dzień cały? – Nie – takiej nie życzę katuszy.
3 Gdyby godzinę tylko – szczęśliwe stworzenie,
4 Poznałabyś natenczas, co to jest cierpienie.
5 Myśli me na torturach, w uczuciach mych burza,
6 To mi gniew serce miota i czoło zachmurza,
7 To mię smutek w ponure zadumanie wtrąca,
8 To nagle oczy zaćmi żalu łza gorąca.
9 Ty albo od mych gniewów uciekasz ze wstrętem,
10 Albo lękasz się nudy z żałosnym natrętem.

11 Ty mię nie znasz, namiętność zaćmiła me lice,
12 Ale spójrzyj w głąb duszy, tam znajdziesz skarbnice
13 Czułości, poświęcenia, łagodnej dobroci
14 I wyobraźni, która ziemską dolę złoci.
15 Dziś ich nie możesz dojrzeć. – Wszak i na dnie fali,
16 Kiedy ją wicher zmiesza, kiedy piorun pali,
17 Czyż widać kraśne konchy, perłowe jagody?
18 Nim mię osądzisz, czekaj słońca i pogody.
19 O, gdybym zyskał pewność, że jestem kochany,
20 Gdybym z serca na chwilę wygnał bojaźń zmiany,
21 Którą mię straszy nieraz doświadczana zdrada!
22 O, niech będę szczęśliwym, będziesz ze mnie rada.

23 Jak duch, przez dzielnej wróżki zaklęty wyrazy,
24 Żyłbym twoje wypełniać, zgadywać rozkazy;
25 A jeżeliby czasem duma rozdąsana
26 Kazała poddanemu udać humor pana,
27 Śmiej się, luba! Choć duma przyznać się zabrania,
28 Sługą będę; cóż miałbym do rozkazywania?
29 Abyś raczyła chwilą dłużej ze mną bawić,
30 Podług mej woli suknią i włosy poprawić,
31 Abyś drobnych zatrudnień odbiegła domowych
32 Słuchać starych oświadczeń i piosenek nowych;
33 Wszystko byś niewielkimi dokazała trudy:
34 Godziną cierpliwości, półgodziną nudy
35 Albo chwilką udania: kiedy będę mniemać,
36 Że słuchasz rymów moich, ty mogłabyś drzemać;
37 Choć oczy twoje będą co innego znaczyć,
38 Ja chcę w nich dobro czytać, na lepsze tłumaczyć.
39 W twe ręce powierzywszy moją przyszłą dolę,
40 Na twym złożyłbym łonie mój rozum i wolę.
41 Pamiątki nawet serce głęboko zagrzebie,
42 Aby nigdy nic nie czuć oddzielnie od ciebie.
43 Wtenczas by dziki zapęd, co mną dotąd miota,
44 Wypadł z duszy, jak z łodzi miotanej niecnota,
45 Który burze sprowadza i bałwany pieni;
46 Płynęlibyśmy cicho po życia przestrzeni,
47 Chociażby los groźnymi falami powiewał,
48 Jak syrena bym nad nie wzbijał się i śpiewał.


To D.D.


1 If only thee’d be in my soul for one day!
2 A whole day long? – No – don’t you please fall such prey.
3 But just for an hour – my happy creature,
4 You would find out then what suffering features.
5 My thoughts tortured, feelings in tempest entwine,
6 Rage rips my heartful chest, fallen from cloud nine,
7 Sorrow drives me into sombre seclusion,
8 Blinded by blazing tear into illusion.
9 You either flinch from spurts as if I was mad
10 Or fear of being bored with poor pushy lad.

11 Thee don’t know me, overheated by thine coal,
12 But please cast a thorough look inside my soul
13 Where all which is tender, willing to devote
14 Imaginative and kind blend, on thee dote.
15 Yet thee can’t spot them – Can under restless tide,
16 Shaken by squall, burnt by thunderbolt inside
17 Beauteous barnacles, pearl berries be beheld?
18 Refrain from judgement till sunny weather’s spell
19 Oh, were I certain to be loved in return,
20 Were I devoid of fear to sway on the turn,
21 Overwhelming my heart by unfaithful deeds!
22 Oh, let me live gaily just to make thee pleased.

23 Like a ghost, bewitched by fairy’s words of spell,
24 I’d live to fulfill your orders, to foretell;
25 And were it, by some chance, for your sulky pride
26 To feign for the subject his lord’s frame of mind,
27 Rejoice, beloved! Though pride stops “confess” command,
28 Servant shall I be; what’d my orders demand?
29 Thee – would bother longer entertaining us:
30 Straighten thine frock, smooth down thine hair gently, thus
31 Thee – would desist awhile petty household chores
32 To hearken betrothals – the known ones and more;
33 Little burden from thee it would require:
34 Hour of patience, half of tedious mire.
35 Or feigning for a while: when I would suppose
36 That thee listen out for my rhymes, thee could doze;
37 Though my view of thine eyes much different maintain,
38 Good I want to see there, as better explain.
39 Entrusted firmly to thee my future lot,
40 I’d offer my reason and will on the spot.
41 Even heart would bury traces of memory,
42 Not to stand a single sense apart from Thee.
43 Then my heart’s desire, which batters and rips,
44 Would be jettisoned like from squall-battered ship,
45 Agitating rollers and evoking storms;
46 We’d sail placidly whatever life performs,
47 Despite ominous wave-stirring gusts of wind
48 Like a mermaid I’d float above them and sing.




Wyjaśniam co i dlaczego, linijkami:

5-10 – w oryginale występuje aliteracja-anafora „to”, która jest trudna do oddania w angielskim. Posłużyłem się więc rodzajem aliteracji, który pełni tę samą funkcję, jak w oryginale, czyli nadaje tekstowi rytm, co pozwala na bardziej emfatyczne czytanie: (5) „thoughts tortured”, „tempest entwine, (6) „Rage rips”, „fallen from”, (7) „Sorrow”, „sombre seclusion”, (8.) „Blinded by blazing”, (9) “flinch from”, (10) “being bored with poor pushy”. Jeśli chodzi o znaczenie: (6) “heartful chest” to neologizm, coś jakby “pierś pełna serca”, taka metafora ;-) Natomiast (6) “to be on cloud nine” oznacza "być w siódmym niebie”, więc “to fall from cloud nine” również będzie obrazową metaforą (mam nadzieję, że poprawną – romantycy mieli skłonność do neologizacji :-)

14 – „to dote on sb” oznacza „nie widzieć świata poza kimś”, u mnie „(wszystko, co w duszy) skupia się na tobie”

15-16 – w tym niezwykle plastycznym obrazie, w którym Mickiewicz porównuje duszę do morza, występują aliteracje, które właściwie pełnią rolę onomatopej – czytając tekst, wiatr zdaje się szumieć, piorun grzmieć, a konchy (archaizm, takie podwodne żyjątko) majaczyć na dnie morza. Wydaje mi się, że w tym miejscu udało mi się ładnie zachować aliterację, szczególnie w szesnastym wersie ("squall" – nagły, porywisty wiatr; "barnacle" – „pąkla”, czyli też podwodne żyjątko :-) ; "to behold "– ujrzeć (archaizm)):

(w oryginale występuje nagromadzenie spółgłosek: w, z, p, k oraz „szeleszczących”: ch, sz, ż, ć)

Wszak i na dnie fali,
Kiedy ją wicher zmiesza, kiedy piorun pali,
Czyż widać kraśne konchy, perłowe jagody?

(w tłumaczeniu uwydatniłem ten efekt dzięki: b, p, d oraz sh, s)

Can under restless tide,
Shaken by squall, burnt by thunderbolt inside
Beauteous barnacles, pearl berries be beheld?

18 – „sunny weather’s spell” ma tutaj kilka delikatnie tylko różniących się, ciekawych znaczeń – albo „czas, kiedy nadejdzie ocieplenie (w domyśle – uczuć)”, albo "zaklęcie, urok" (w domyśle – zmieniające uczucia podmiotu lirycznego”, albo „fala/ przypływ ciepła (w domyśle – zmiana nastroju)

19-22 – tu było ciężko. Podmiot liryczny mówi o tym, że chce pozbyć się obawy przed zmianą wyżej opisanego stanu emocjonalnego, która to obawa jest podsycana przez „zdradę”, czyli widok ukochanej w ramionach innego. Jakim cudem to zgrabnie zawrzeć w czterech linijkach?! Nie chcę się zbytnio rozpisywać, ale – wszystkie znaczenia „zdrady” w angielskim (które ja znam) mają kontekst seksualny (adultery, infidelity) lub polityczno-wojenny (treason, treachery, traitor). Z kolei „inconstancy” to „niestałość w uczuciach”, co sugerowałoby, że ukochana podmiotu lirycznego jest jakąś latawicą. Tutaj chodzi o coś subtelniejszego. Zatem moje „unfaithful deeds” jest bezpiecznym wyjściem, choć niestety pozostaje nieco ułomne w świetle oryginału...

22 – przysłówek „gaily”, utworzony od przymiotnika „gay” dawniej oznaczał tyle, co „szczęśliwy”

26 – „subject” oznacza też „osobę poddaną komuś, poddanego”; a „frame of mind” – „humor, nastrój”

31 – „to desist” to określenie na „zaniechanie robienia czegoś”; „household chores”- „prace domowe”

32 – „to hearken” – literackie określenie na „to hear”; „betrothals” – „zaręczyny, oświadczyny”, archaizm – lekko naginam kontekst, mam nadzieję, że nie odbiegam za daleko...

34 – “tedious mire” to w przenośnym znaczeniu “nużąca sytuacja, z której ciężko się wydostać”

41-42 – znów przepiękne wersy; znów robiłem wszystko, co w mej mocy, aby je zachować:

(w drugim wersie potrójne powtórzenie: „n”)

Pamiątki nawet serce głęboko zagrzebie,
Aby nigdy nic nie czuć oddzielnie od ciebie.

(w tłumaczeniu: „s”)

Even heart would bury traces of memory,
Not to stand a single sense apart from Thee.

43-46 – tu należało ocalić w tłumaczeniu dwuznaczność „miotania” duszy i „miotania” łodzi, z której ów dziki zapęd zostanie wyrzucony :-) „to jettison” oznacza „wyrzucać za burtę” (po prostu niesamowity czasownik...) lub odrzucać coś (tak jak "to reject"), a „to batter” [and rip] w dwóch znaczeniach: „targać [i rozdzierać] (w domyśle: duszę)” oraz „squall-battered ship”, czyli statek, targany przez szkwał (porywisty wiatr). „To agitate” (45) oznacza nie tylko „agitować”, ale równie dobrze znaczy „wzburzać”; „rollers” to takie duże fale, czyli bałwany. Czterdziesta szósta linijka wg mnie wyszła mi szczególnie ładnie znaczeniowo, wraz ze średniówką, awangardowo umieszczoną w połowie słowa „what-ever”, dodając emfatycznego akcentu na drugą sylabę :-)

47 – „to stir” w tym kontekście jest pozytywnie wieloznaczne, jako że przez cały wiersz przewija się paralelizm stanu duszy z burzliwą, niespokojną pogodą. Czasownik ten sugeruje oczywiście wzburzenie fal, ale też i emocji, pewne poruszenie, „potarganie” uczuciowe.

To tłumaczenie skończyłem ok. rok temu. Parę tygodni potem dowiedziałem się, że polskiego 13zgłoskowca z paroksytoniczną średniówką i klauzulą tłumaczy się na angielski pentametrem jambicznym... Cóż, szlag mnie trafił, ale przynajmniej z tego tłumaczenia wyszła niezła wprawka na przyszłość... Jest do tego parę oczywistych błędów - m.in. article i stylizacja, którą powinien zrewidować native speaker, bo stosowałem ją doraźnie, czyli zawsze wtedy, gdy znałem jakiś archaiczny ekwiwalent na słowa Mickiego.

Mam jeszcze parę tłumaczeń sonetów Mickiewicza na angielski, ale nie będę ich raczej publikował, bo odpadają ze względów formalnych - tłumaczyłem je 13zgłoskowcem, a nie pentametrem jambicznym... Ech...

[Kasia_Szymańska]

No, znowu profesjonalna robota :)

Super stylizacja z "thee" :) Od razu mi się przypomina angielski w : "Romeo, Romeo, why art thou Romeo?" ;)

Co do zdrady - adultry to cudzołóstwo, zupełnie odpada.

O co z betrayal? Albo unfaithfulness? Anglicy, chcąc powiedzięc "on cię zdradza" mówią "he is unfaithful", więc chyba unfaithfulness byłoby ok (btw. jest to dosłownie niewierność - nie jest to mocne słowo, nie jest też bardzo naznakowane seksem).

Co do reszty, jest raczej w porządku, jeszcze popatrzę w wolnej chwili :)

Gratuluję i pozdrawiam :)

PeeS. Skąd zainteresowanie tłumaczeniem na i z języka angielskiego? Czyżby studia filologiczne? :)

[A.M.]

Nawet studia tłumaczeniowe :-)

Co do tego tłumaczenia - raczej już go nie będę zmieniał, bo - jak już pisałem - okazało się, że 13zgł o takich cechach semantycznych powinno się tłumaczyć na angielski pentametrem jambicznym. Poprawianie byłoby czymś na kształt stawiania ładnego domu na podmokłym zboczu i jeszcze dokonywania w nim poprawek ;-)