„Wspomnienia z domu umarłych” (ros. Записки из Мёртвого дома, znane również jako „Zapiski z martwego domu” lub „Wspomnienia z martwego domu”) to półautobiograficzna powieść Fiodora Dostojewskiego, publikowana w latach 1860–1862 i oparta na doświadczeniach autora z czteroletniej katorgi w Omsku, na którą trafił po aresztowaniu za działalność w Kole Pietraszewskiego i zamianie wydanego w 1849 roku wyroku śmierci na ciężkie roboty. Narratorem i głównym bohaterem jest Aleksander Pietrowicz Gorianczykow, były szlachcic skazany na dziesięć lat ciężkich robót za zabójstwo żony, przez którego wspomnienia Dostojewski przedstawia codzienność syberyjskiego ostrogu: przymusową pracę, kajdany, kary cielesne, handel wódką, święta, pobyty w szpitalu, konflikty między więźniami oraz nieustanną tęsknotę za wolnością. Szczególne znaczenie mają portrety współwięźniów, wśród których znajdują się zarówno ludzie brutalni i zdemoralizowani, jak i osoby zdolne do życzliwości, przyjaźni oraz współczucia; stopniowo Gorianczykow odkrywa, że nawet w warunkach skrajnego zniewolenia człowiek zachowuje złożoność moralną i potrzebę godności. Utwór łączy cechy wspomnienia, reportażowej obserwacji, powieści psychologicznej i filozoficznej refleksji nad wolnością, cierpieniem, winą, karą i naturą człowieka; wywarł istotny wpływ na późniejszą literaturę więzienną, a do niego nawiązał między innymi Gustaw Herling-Grudziński w „Innym świecie”.