„Pałuba”, właściwie „Pałuba. Sny Marii Dunin”, to eksperymentalna książka Karola Irzykowskiego, opublikowana po raz pierwszy w 1903 roku we Lwowie i uznawana za jedno z najważniejszych oraz najbardziej nowatorskich dzieł polskiej prozy modernistycznej. Utwór łączy powieść psychologiczną, opowiadanie, komentarz autotematyczny i rozważania krytycznoliterackie, dlatego wymyka się tradycyjnej kompozycji fabularnej. Główna część przedstawia losy Piotra Strumieńskiego, adoptowanego spadkobiercy majątku w Wilczy, który po śmierci pierwszej żony, malarki Angeliki, próbuje podporządkować życie idealnym wyobrażeniom o miłości, pamięci i wierności, a później wchodzi w skomplikowaną relację z drugą żoną, Olą. Równocześnie autor-narrator stale komentuje własną metodę pisarską i analizuje mechanizmy psychiki, złudzeń, samooszukiwania oraz konstruowania obrazu rzeczywistości. Szczególne znaczenie mają pojęcia pierwiastka pałubicznego, „punktów wstydliwych” i „garderoby duszy”, za pomocą których Irzykowski pokazuje rozdźwięk między ideałem a realnym doświadczeniem człowieka. „Pałuba” jest więc powieścią o kryzysie poznania, rozpadzie iluzji i nieustannym zderzeniu literackich, uczuciowych oraz filozoficznych konstrukcji z nieuporządkowaną rzeczywistością.