Daremne żale interpretacja

Autor wiersza Adam Asnyk
zobacz wiersz
Autorem opracowania jest: Adrianna Strużyńska

„Daremne żale” to wiersz Adama Asnyka pochodzący z tomu „Album pieśni”. Utwór ma postać apelu skierowanego do starszego pokolenia, czyli romantyków, jest prośbą o włączenie się w działania pozytywistów, wspomaganie młodzieży, mimo różnic światopoglądowych. Wiąże się z innym wierszem Adama Asnyka zatytułowanym „Do młodych”, którego odbiorcą miało być właśnie wstępujące pokolenie ludzi o głowach pełnych świeżych idei i pomysłów. Te utwory obrazują poglądy poety, są rozliczeniem z przeszłością, ale też wyrażają nadzieję na lepszą przyszłość.

Spis treści

Daremne żale - analiza utworu

Wiersz składa się z czterech czterowersowych strof. Budowa jest regularna, wers pierwszy i trzeci mają po osiem sylab, a drugi i czwarty - siedem. Układ rymów jest krzyżowy (abab). Rymy aa są męskie, a bb - żeńskie. Utwór jest przykładem liryki pośredniej, podmiot liryczny nie wyraża swoich refleksji wprost, ale przez odpowiednią konstrukcję świata przedstawionego. Zwraca się do sobie współczesnych, jednak nie traktuje siebie jako członka wspólnoty. Świadczą o tym zwroty w drugiej osobie liczby mnogiej („świat wam nie odda”, „wy nie cofniecie życia fal!”). Wiersz jest oparty na zasadzie dychotomii, zestawienia ze sobą pojęć przeciwstawnych (życia i śmierci, nowoczesności i tradycji, przeszłości i przyszłości). Wersy symbolizujące młodych i starych przeplatają się ze sobą.

Język utworu jest prosty, zrozumiały dla każdego czytelnika. Wśród środków stylistycznych dominują epitety („próżny trud”, „uwiędłych laurów”, „bezsilne gniewy”, „próżny żal”). Refleksje podmiotu lirycznego mają charakter przenośny, stąd metafory („przeżytych kształtów żaden cud”, „zniknionych mar szeregu”, „wy nie cofniecie życia fal!”). Pojęcia abstrakcyjne nabierają cech istot żywych, pojawiają się animizacje („świat wam nie odda”, „świat pójdzie”). Charakter wiersza jest bardzo emocjonalny, zastosowano wykrzyknienia („Bezsilne złorzeczenia!”, „Wy nie cofniecie życia fal!”, „Bezsilne gniewy, próżny żal!”). Utwór jest apelem do romantyków, pojawiają się więc apostrofy („Wy nie cofniecie życia fal!”).

Daremne żale - interpretacja utworu

Utwór ma charakter programowy, wyraża światopogląd pokolenia młodych pozytywistów. Poeta nie był przeciwnikiem romantyzmu, wychowywał się na literaturze najwybitniejszych twórców tej epoki. Widoczny jest sentyment do przeszłości, jednak nieuchronną koleją rzeczy jest przemijanie, z którego wynika potrzeba zmian. Mądry człowiek zdaje sobie sprawę z konieczności budowania nowego świata, nie obstaje uparcie przy utartych poglądach i ideach. Każdy kto nie nadąża z postępem stanie się osamotniony, zgorzkniały, pozostanie w tyle. Utwór jest apelem do starzejącego się pokolenia romantyków, jednak jego odbiorca-adresat to cała generacja, również młodzi artyści. Wiersz stanowi porównanie romantycznej i pozytywistycznej wizji świata, które ujawnia wizję rzeczywistości podmiotu lirycznego.

Pierwsza strofa to rozliczenie ze złudzeniami romantyków, które powinny już odejść do przeszłości. Najważniejszy jest postęp, wartości, które przeminęły nie mogą być dalej żywe. Nawet największe starania, złość i zgorzknienie nie są w stanie cofnąć czasu, sprawić żeby przebrzmiałe idee zmartwychwstały. Podmiot liryczny podkreśla, że ludzie współcześni muszą pogodzić się z rozwojem nauki i postępem, więc nie powinni się przed nimi bronić. Bezpośredni zwrot do czytelników jako zbiorowości ma budować poczucie wspólnoty, ważne dla epoki pozytywizmu. Pokolenie ma czuć się jednością, wierzyć w sens zbiorowego działania na rzecz ojczyzny. Młodzież powinna być świadoma nachodzących zmian i swojej roli w dalszych dziejach Polski. Kolejna zwrotka przedstawia ogromną moc ludzkiej myśli. Nie może zatrzymać jej nawet „ogień ani miecz”. Świat wciąż pędzi do przodu, nie ma możliwości się cofnąć, wrócić do minionych chwil. Romantycy powinni więc porzucić swoje nieaktualne idee i pogodzić się z koniecznością ruszenia z miejsca. Upór z jakim dążą do udowodnienia swoich racji jest bezcelowy, nie przyniesie żadnych rezultatów. Życie w przeszłości jest błędem, marnowaniem czasu, który powinien być przeznaczony na działanie dla dobra ojczyzny.

Poeta bardzo ciężko przeżył klęskę powstania styczniowego, co można zauważyć w strofie trzeciej. Przeszłości nie można zmienić, więc trzeba pogodzić się z przegraną. Ciągłe rozpamiętywanie, do którego ma tendencję starsze pokolenie, jest bezproduktywne, nie poprawi sytuacji panującej w Polsce. Nawet najbardziej szczery żal nie jest w stanie przywrócić zabitych do życia. Skupianie się na bólu i cierpieniu nie da ojczyźnie upragnionej wolności. Należy zmierzyć się z wyzwaniami przyszłości, nie marnować czasu na bezproduktywną rozpacz. Podmiot liryczny zabrania młodym „w uwiędłych laurów liść z uporem stroić głowę”. Laur to symbol dawnych zwycięstw, dumy z poprzednich epok. W utworze jest on uwiędły, co świadczy o tym, że tamte dokonania są już przeszłością. Młodzież nie powinna zadowalać się dawnymi chwilami chwały, ale czynić wielkie rzeczy w przyszłości.

Ostatnia strofa jest podsumowaniem utworu, ma emocjonalny charakter. Poeta chciał dotrzeć do zatwardziałych romantyków, którzy nie mieli zamiaru zmienić swoich poglądów i iść z duchem czasu. Podmiot liryczny powtarza, że żale i narzekania nie zmienią biegu historii, choć poprzednie pokolenie nie potrafi pogodzić się z przemijaniem. Łudzenie się, że świat stanie w miejscu lub zacznie się cofać jest błędem, ponieważ nigdy się to nie zdarzy. Trzeba dostosować się do teraźniejszości, w przeciwnym razie człowiek będzie istniał bez celu, zostanie martwym za życia. Nie można zmienić biegu zdarzeń, dlatego trzeba się do niego dostosować. Ludzie, którzy tego nie rozumieją muszą liczyć się z tym, że „świat pójdzie swoją drogą”. Podmiot liryczny nie utożsamia się ze zbiorowością, do której się zwraca, ale widać, że zna zjawiska i realia, o których mówi. Jest człowiekiem szanującym przeszłość, ale żyjącym w teraźniejszości. Tęskni za minionymi czasami, ale nie jest wobec nich bezkrytyczny. Wierzy w siłę ludzkiego rozumu, który wciąż się rozwija i jest w stanie odnaleźć wyjście, nawet z najtrudniejszej sytuacji.


Czytaj dalej: Jedni i drudzy interpretacja

Komentarze

licealistka

Polecam każdemu ta interpretacje. Jest szczegółowa i pod kątem nauczyciela właściwa. :)