„Pierścień Wielkiej Damy” to dramat z roku 1872, którego autorem jest Cyprian Kamil Norwid. Stał się on z czasem najczęściej wystawianą sztuką teatralną tego poety.
Spis treści
Ubogo żyjący Mak-Yks traci mieszkanie, które sędzia Durejko wynajmuje hrabiemu Szelidze. Obaj mężczyźni darzą uczuciem hrabinę Marię Harrys. Mak-Yks odwiedza krewną, lecz urażony jej słowami nie prosi o pomoc. Maria odrzuca zaloty Szeligi, a jej przyjaciółka Magdalena próbuje zniechęcić go do dalszych starań. Podczas przyjęcia w willi hrabiny ginie cenny pierścień. Durejko sprowadza policję, a Mak-Yks odmawia poddania się rewizji. Przyznaje, że z rozpaczy zamierzał odebrać sobie życie. Klejnot odnajduje się na świeczniku. Maria ofiarowuje go Mak-Yksowi i proponuje mu małżeństwo.
Akcja rozpoczyna się rano na poddaszu wypełnionym książkami. Mak-Yks przerywa czytanie i podchodzi do okna, przez które wpadają promienie słońca. Wyrzuca ptakom okruchy chleba i zastanawia się nad ich zachowaniem. Uważa, że w przeciwieństwie do ludzi nie przynoszą mu cierpienia ani rozczarowań. Wspomina również kobietę, którą kiedyś widział płaczącą, choć nie znał przyczyny jej łez.
Do pokoju przychodzi Salome, która ostrzega Mak-Yksa przed wizytą właściciela domu, sędziego Durejki. Młodzieniec zalega z opłatami za mieszkanie. Kobieta dziwi się, że nie zamieszkał w pawilonie należącym do jego krewnej, hrabiny Marii Harrys. Mak-Yks wyjaśnia, że hrabina jest młodą wdową i obawia się plotek, dlatego nie chce przyjmować pod swój dach mężczyzn w jego wieku. Dodaje, że łączy ich jedynie powinowactwo przez zmarłego męża hrabiny. Salome prosi go o wstawiennictwo u Marii w sprawie syna przebywającego na okręcie w Japonii. Mak-Yks obiecuje pomóc, ale uprzedza, że zajęta dobroczynnością hrabina czasami zapomina o swoich zobowiązaniach. Salome informuje jeszcze, że Durejko zamierza zmienić dotychczasowy porządek w domu i przekazać pokoje nowemu lokatorowi. Widząc nadchodzącego sędziego z nieznajomym, wychodzi.
Pozostawszy sam, Mak-Yks przyznaje, że oddał ptakom ostatnie okruchy chleba. Rozmyśla o swoim ubóstwie i trudnościach związanych z przyznawaniem się do biedy przed zamożniejszymi ludźmi. Wspomina hrabinę, którą podziwia, a następnie przygląda się mieszkaniu. Pocieszenie znajduje w książkach i możliwości oglądania z daleka Marii. Zastanawia się również nad znaczeniem pracy i ludzkiej aktywności.
Do mieszkania wchodzą sędzia Durejko i hrabia Szeliga, który po długiej podróży poszukuje odpowiedniego lokum. Szeliga interesuje się przede wszystkim widokiem z okien. Dowiaduje się, że można stąd obserwować drogę prowadzącą do pałacu hrabiny Harrys. Wspomina, że nie widział jej od dwóch lat. Tymczasem Durejko sprzecza się z Mak-Yksem o warunki najmu i nakazuje mu przenieść się pod sam strych. Szeliga zapewnia, że nie chciał naruszać niczyich praw i w razie potrzeby może zrezygnować. Wyjaśnia jednak, że pokoje są mu potrzebne do obserwacji astronomicznych. Ostatecznie wynajmuje dolne mieszkanie oraz pomieszczenia zajmowane dotąd przez Mak-Yksa. Zapowiada, że będzie korzystał z nich jedynie przez kilka godzin dziennie. Sędzia poleca Salome przygotować pokoje dla nowego lokatora.
Durejko nakazuje usunąć rzeczy Mak-Yksa. Wkrótce pojawia się jego żona, która informuje, że hrabina Harrys zaprosiła wszystkie uczennice prowadzonej przez nią pensji na wieczorne przyjęcie. Małżonkowie zaczynają się spierać, ponieważ każde uważa własną wiadomość za ważniejszą. Sędzia chwali się wynajęciem pokoi astronomowi, a jego żona podkreśla znaczenie zaproszenia od hrabiny. Oboje wychodzą, nie dochodząc do porozumienia.
Salome porządkuje mieszkanie i ubolewa nad losem spokojnych ludzi, których inni nieustannie wypierają z zajmowanych miejsc. Powracający Szeliga słyszy od niej o Mak-Yksie, którego niektórzy uważają za obłąkanego. Kobieta broni młodzieńca. Rozmowa schodzi następnie na hrabinę Harrys. Salome zachwyca się jej dobrocią i religijnością oraz wspomina o uroczystościach kościelnych, które wspiera. Szeliga dowiaduje się również, że Maria nadal pozostaje wdową.
Po odejściu Salome Szeliga rozmyśla o jej słowach. Wkrótce wraca Mak-Yks, który ubolewa nad utratą mieszkania. Zamierza jeszcze odwiedzić Marię, lecz postanawia mówić wyłącznie o synu Salome, a nie o własnych problemach. Szeliga dostrzega w nim nieszczęśliwie zakochanego człowieka i rozpoczyna rozmowę. Opowiada o Ameryce, gdzie ludzie znajdują nowe możliwości życia, i oferuje Mak-Yksowi pomoc w ewentualnym wyjeździe za ocean. Młodzieniec przyjmuje tę propozycję z wdzięcznością.
Szeliga pyta następnie, dlaczego okna są dla niego tak ważne. Mak-Yks wyjaśnia, że przylatują do nich ptaki, które codziennie karmi, i prosi nowego lokatora, aby przejął ten obowiązek. Gdy przed pałacem pojawia się powóz Marii, młodzieniec gwałtownie podbiega do okna, po czym wychodzi. Szeliga zaczyna podejrzewać, że Mak-Yks również interesuje się hrabiną. Zastanawia się, czy obaj nie zabiegają o względy tej samej kobiety.
Hrabina Maria Harrys przekazuje Magdalenie Tomir instrukcje na czas swojej nieobecności. Wspomina męża oraz pierścień, z którym wiązała przeczucia. Rozmowa schodzi na Szeligę, od dawna zakochanego w Marii. Hrabina przyznaje, że zasugerowała mu możliwość swojego zamążpójścia, by zniechęcić go do zalotów. Po telegramie o jego powrocie każe Magdalenie przyjąć go uprzejmie, lecz nie dawać mu żadnej nadziei. Omawiają też przygotowania do wieczornego spotkania z uczennicami pensji i małżeństwem Durejków. Służący zapowiada Mak-Yksa, lecz Maria spieszy się na zebranie dobroczynne. Uważa, że młodzieniec mógłby zostać zakonnikiem albo się ożenić. Gdy poprawia rozdarty strój, nazywa go kimś, przy kim nie trzeba zachowywać skrępowania, ponieważ „to nie są ludzie”. Urażony Mak-Yks protestuje. Maria przeprasza i zaprasza go na wieczór. Młodzieniec odchodzi, milcząc o swojej prośbie. Hrabina wyjeżdża, a Magdalena myśli o jej zaletach i roztargnieniu.
Magdalena, zgodnie z pozostawionymi poleceniami, każe służbie przestawić stoły i krzesła, by zrobić miejsce do zabawy także w bocznych salonach. Służący zapowiada przybycie hrabiego Szeligi. Kobieta poprawia wygląd i poleca wprowadzić gościa.
Magdalena wita Szeligę i przypomina sobie, że spotkali się kilka lat wcześniej na dworcu kolejowym. Hrabia wspomina swoje podróże. Pyta o Marię i jej planowany ślub. Magdalena nie potwierdza małżeństwa, lecz mówi o jej duchowych zobowiązaniach, starając się ostudzić nadzieje przybysza. Rozmawiają o stałości uczuć, podróżach, burzy i kwiatach. Magdalena wspomina zniknięcie jednego geranium ze swojego okna. Szeliga mówi o gościnności na Wschodzie, a Magdalena o ormiańskich przodkach i obyczajach. Magdalena wysyła też zaproszenia.
Niespodziewanie wraca Maria, spóźniona na zebranie dobroczynne. Chłodno wita Szeligę, który wyznaje, jak bardzo tęsknił podczas dwuletniej rozłąki. Hrabina uznaje jego poetyckie słowa za zbyt zmysłowe. Pyta, dlaczego nie przywiózł z Jerozolimy różańca. Szeliga odpowiada metaforyczną opowieścią o różańcu z łez, który wpadł do Morza Martwego. Rozmawiają o stratach i wyrzeczeniu. Maria oznajmia, że wieczorem odbędzie się niewielkie przyjęcie dla dziewcząt z pensji, po czym żegna gościa i ponownie wychodzi.
Magdalena zatrzymuje Szeligę przed odejściem. Rozmawiają o różańcach i religijności. Hrabia bierze do ręki rękawiczkę, sądząc, że należy do Marii. Magdalena ze śmiechem wyjaśnia, że to jej własność. Szeliga całuje jej dłoń na przeprosiny. Kobieta zauważa, że stał się mniej smutny. Hrabia mówi o ludziach, którzy sprawiają innym cierpienie. Następnie odchodzi.
Magdalenę odwiedza organizator pokazu sztucznych ogni, prosząc o ostateczny projekt. Proponuje Kupidyna, serca i gwiazdy. Kobieta proponuje koło, a artysta obmyśla dwa pierścienie przebite strzałą. Magdalena pozostawia mu szczegóły wykonania. Po jego wyjściu wraca Maria. Magdalena zarzuca jej, że podczas rozmowy z Szeligą zdradziła uczucia, które próbują przed nim ukryć. Hrabina przyznaje, że kiedyś żywiła do niego odrobinę sympatii, ale nie chce się z nim wiązać. Prosi przyjaciółkę o dalszą pomoc. Magdalena żąda, by Maria stosowała się do jej wskazówek, i sugeruje znalezienie Szelidze innej kobiety. Hrabina zauważa jednak, że zaproszone dziewczęta są zbyt młode, a żadna nie dorównuje Magdalenie wiekiem i wzrostem. Magdalena nadal zamierza ostudzić uczucia hrabiego. Maria powierza jej to zadanie.
W willi hrabiny Marii Harrys trwa przyjęcie dla uczennic pensji Durejkowej. Maria wita Mak-Yksa, który skarży się na złe samopoczucie. Hrabina opowiada o zamiarze urządzenia wśród cyprysów ozdobnego grobowca, który służyłby również jako altanka. Maria prosi Mak-Yksa, aby odwiedził ją następnego dnia w sprawach rodzinnych. Dziewczęta wybierają zabawę w pierścień. Hrabina zamierza użyczyć własnego pierścienia z drogocennym brylantem. Kiedy Szeliga deklaruje chęć udziału, nagle wycofuje zgodę, lecz pod wpływem Magdaleny ponownie oddaje klejnot. Dziewczęta cieszą się wspólnym spotkaniem.
Pozostawszy sam, Mak-Yks rozmyśla o swoim cierpieniu i niedawnej myśli samobójczej. Ma przy sobie pistolet, który przygotował wcześniej. Wchodzi Durejkowa i poleca mu zbierać fanty podczas zabawy. Mak-Yks odpowiada, że jej rady odnoszą się do ludzi szczęśliwszych. Ostatecznie idzie zbierać fanty.
Maria cieszy się, że dzieci dobrze się bawią. Wyjawia dorosłym, że na zakończenie wieczoru przygotowała dla nich pokaz sztucznych ogni. Mak-Yks oznajmia, że podczas gry pękła wstążka i pierścień hrabiny zaginął. Magdalena proponuje własny, lecz Maria odmawia i przypomina sobie wcześniejsze zaginięcie klejnotu. Stary sługa bezskutecznie przeszukuje salon. Wspomina też, że kiedyś odnalazł ten sam pierścień. Sędzia, usłyszawszy o niedawno zatrudnionym służącym, zaczyna podejrzewać kradzież i wypytuje o wartość brylantu.
Goście nadal rozmawiają, kiedy okazuje się, że Durejko sprowadził policję. Magdalena obawia się upokorzenia gospodyni. Nowy służący protestuje przeciwko podejrzewaniu go tylko dlatego, że pracuje w domu od niedawna. Domaga się jednakowego traktowania służby i gości. Szeliga przyznaje mu rację i zgadza się, aby przeszukano wszystkie osoby obecne podczas zabawy. Maria jest wstrząśnięta zajściem i czuje się poniżona. Durejkowa usiłuje odciągnąć dziewczęta od nieprzyjemnego widoku, wysyłając je do ogrodu.
Urzędnik chce przeszukać Mak-Yksa, ale młodzieniec odmawia poddania się rewizji. Durejko zauważa przy nim pistolet. Ponieważ broń jest nabita, policjant ogłasza jego zatrzymanie. Maria próbuje bronić krewnego, a sędzia sugeruje, że Mak-Yks bywa obłąkany. Młodzieniec stanowczo zaprzecza i opowiada o utracie mieszkania, głodzie oraz samotności. Przyznaje, że chciał odebrać sobie życie i dlatego nosił broń; pokazuje także okruchy chleba zebrane ze stołu. Urzędnik wycofuje zarzuty. Nagle służba oznajmia, że pierścień odnalazł się na ramieniu świecznika, gdzie zawisł po zerwaniu wstążki. Policjant przeprasza Mak-Yksa i hrabinę, po czym odchodzi.
Szeliga dostrzega wyczerpanie Mak-Yksa i proponuje sprowadzenie lekarza. Młodzieniec oznajmia mu, że chce skorzystać z wcześniejszej obietnicy pomocy w wyjeździe za ocean, gdyż obawia się plotek i utraty dobrego imienia. Maria zapewnia, że będzie publicznie okazywać mu szacunek. Następnie wręcza Mak-Yksowi odnaleziony pierścień i proponuje mu małżeństwo. Młodzieniec nie chce przyjąć jej ręki wyłącznie pod presją skandalu. Hrabina podtrzymuje swoją decyzję. Szeliga wycofuje obietnicę sfinansowania podróży. Maria pyta Mak-Yksa, czy kiedykolwiek ją kochał. Młodzieniec wyznaje długo skrywaną miłość, a hrabina uznaje jego uczucie za prawdziwe. W tym czasie rozpoczyna się pokaz fajerwerków, a na niebie pojawiają się dwa świetliste pierścienie. Durejko w samotnym monologu przypisuje sobie zasługę doprowadzenia sprawy do końca.
Aktualizacja: 2026-10-14 13:02:49.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.