„Księga Rodzaju” to pierwsza księga Biblii. Należy ona do Starego Testamentu i przedstawia między innymi historię stworzenia świata i człowieka, a także dzieje potopu oraz losy Abrahama i Izaaka czy też Józefa.
Spis treści
Na początku Bóg stworzył niebo, ziemię, rośliny, ciała niebieskie, zwierzęta oraz człowieka, czyli mężczyznę i kobietę. Umieścił Adama i Ewę w Edenie, gdzie zakazał im jeść owoce z drzewa poznania dobra i zła. Zwiedzeni przez węża złamali zakaz i zostali wypędzeni z raju. Ich syn Kain z zazdrości zabił brata Abla i został skazany na tułaczkę. Z czasem ludzie stawali się coraz bardziej niegodziwi, dlatego Bóg zesłał potop. Ocalał jedynie prawy Noe wraz z rodziną oraz zwierzętami zabranymi do arki. Po ustąpieniu wód Bóg zawarł z Noem przymierze, którego znakiem została tęcza. Potomkowie Noego zaludnili ziemię, a ludzie podjęli próbę budowy wieży Babel. Bóg pomieszał ich języki i rozproszył ich po świecie.
Bóg nakazał Abramowi opuścić ojczyznę i obiecał, że uczyni z jego potomków wielki naród. Zmienił jego imię na Abraham, a imię jego żony Saraj na Sara. Mimo podeszłego wieku małżonkom urodził się Izaak. Bóg wystawił Abrahama na próbę, nakazując złożyć syna w ofierze, lecz w ostatniej chwili powstrzymał go. Izaak poślubił Rebekę, z którą miał bliźniaków, czyli Ezawa i Jakuba. Jakub podstępem zdobył błogosławieństwo ojca przeznaczone dla Ezawa i uciekł do Labana. Tam poślubił Leę i Rachelę oraz doczekał się licznego potomstwa. Po latach wrócił do Kanaanu i pojednał się z bratem. Otrzymał imię Izrael.
Spośród synów Jakuba szczególnie kochany był Józef. Zazdrośni bracia sprzedali go kupcom, a ojcu wmówili, że zginął. Józef trafił do Egiptu, gdzie po niesłusznym oskarżeniu znalazł się w więzieniu. Dzięki umiejętności wyjaśniania snów został później zarządcą kraju. Przewidział siedem lat urodzaju i siedem lat głodu, dzięki czemu zgromadzono zapasy zboża. Gdy jego bracia przybyli do Egiptu po żywność, Józef poddał ich próbie, a następnie ujawnił swoją tożsamość i przebaczył im. Jakub wraz z rodziną osiadł w Egipcie. Po jego śmierci Józef pochował ojca w Kanaanie. Sam zmarł w Egipcie, prosząc wcześniej, by jego kości zabrano kiedyś do ziemi obiecanej.
Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Oddzielił światłość od ciemności, ustanowił niebo, zebrał wody, odsłonił ziemię i sprawił, że wyrosły rośliny. Następnie stworzył ciała niebieskie, istoty wodne, ptaki i zwierzęta lądowe. Na końcu stworzył człowieka na swój obraz, czyli mężczyznę i kobietę, a potem pobłogosławił im i polecił zaludniać ziemię oraz panować nad innymi stworzeniami. Siódmego dnia odpoczął i uczynił ten dzień świętym.
Pan Bóg ulepił człowieka z prochu ziemi i tchnął w niego życie. Umieścił go w ogrodzie Eden, gdzie rosły drzewo życia i drzewo poznania dobra i zła. Człowiek mógł jeść owoce wszystkich drzew poza owocem drzewa poznania. Ponieważ nie znalazła się dla niego odpowiednia towarzyszka, Bóg uśpił mężczyznę i z jego żebra stworzył niewiastę.
Wąż przekonał niewiastę, że po zjedzeniu zakazanego owocu ludzie poznają dobro i zło. Kobieta zerwała owoc, zjadła go i podała mężowi. Oboje poznali, że są nadzy, i ukryli się przed Bogiem. Bóg ukarał węża, zapowiedział kobiecie ból rodzenia, a mężczyźnie trud zdobywania pożywienia. Adam nazwał żonę Ewą. Bóg wypędził ludzi z Edenu i postawił straż przy drodze do drzewa życia.
Ewa urodziła Kaina i Abla. Kain uprawiał rolę, a Abel był pasterzem. Obaj złożyli Bogu ofiary, lecz przyjęta została ofiara Abla. Zazdrosny Kain zabił brata. Bóg skazał go na tułaczkę, ale dał mu znamię chroniące przed zabójstwem. Kain osiadł w kraju Nod, a jego potomkowie rozwijali pasterstwo, muzykę i rzemiosło. Adamowi i Ewie urodził się później Set.
Od Seta wywodziły się kolejne pokolenia potomków Adama. Wśród nich był Henoch, żyjący w przyjaźni z Bogiem, oraz Noe, syn Lameka. Noe został ojcem Sema, Chama i Jafeta. Z czasem ludzkość coraz bardziej pogrążała się w niegodziwości i przemocy.
Bóg postanowił zgładzić zepsutą ludzkość, lecz Noe był człowiekiem prawym. Polecił mu zbudować arkę i wejść do niej z żoną, trzema synami, ich żonami oraz zwierzętami, aby zachować ich gatunki. Noe zgromadził także żywność i wykonał wszystko zgodnie z poleceniem.
Gdy Noe miał sześćset lat, rozpoczął się potop. Przez czterdzieści dni i nocy padał deszcz, a wody zakryły ziemię i góry. Zginęli ludzie i zwierzęta żyjące na lądzie poza tymi, które znajdowały się w arce. Po stu pięćdziesięciu dniach wody zaczęły opadać, a arka osiadła na górach Ararat. Noe wypuszczał ptaki, by sprawdzić stan ziemi. Gołębica wróciła z liściem oliwnym, a później nie powróciła. Gdy ziemia wyschła, Noe wraz z rodziną i zwierzętami opuścił arkę.
Noe złożył Bogu ofiarę. Bóg obiecał, że nie zniszczy ponownie wszystkich istot żywych przez potop, pobłogosławił rodzinę Noego i pozwolił ludziom spożywać mięso, zakazując jedzenia krwi. Zawarł przymierze z ludźmi i wszystkimi żywymi stworzeniami, a jego znakiem uczynił tęczę. Później Noe upił się winem. Cham zobaczył nagość ojca, natomiast Sem i Jafet przykryli go, nie patrząc na niego. Noe przeklął Kanaana, syna Chama, i pobłogosławił Sema oraz Jafeta.
Od synów Noego wywodziły się liczne ludy. Ludzie posługiwali się początkowo jednym językiem. W kraju Szinear postanowili zbudować miasto i wieżę sięgającą nieba, aby nie rozproszyć się po świecie. Bóg pomieszał ich języki, przez co przestali się rozumieć i porzucili budowę. Miasto nazwano Babel. Rodowód potomków Sema prowadzi do Teracha, ojca Abrama, Nachora i Harana. Haran zmarł, pozostawiając syna Lota. Abram poślubił Saraj. Terach wyruszył z rodziną z Ur chaldejskiego w stronę Kanaanu, lecz osiadł w Charanie i tam zmarł.
Bóg polecił Abramowi opuścić rodzinny kraj i udać się do ziemi, którą mu wskaże. Obiecał uczynić z niego wielki naród. Abram wyruszył z Saraj i Lotem do Kanaanu, gdzie Bóg obiecał jego potomstwu tę ziemię. Podczas głodu udał się do Egiptu i, obawiając się o życie z powodu urody Saraj, przedstawił ją jako siostrę. Faraon zabrał ją do pałacu, lecz po nieszczęściach, które dotknęły jego dom, oddał Saraj i nakazał małżonkom odejść.
Po powrocie do Kanaanu majątek Abrama i Lota był tak wielki, że dochodziło do sporów między ich pasterzami. Lot wybrał żyzną dolinę Jordanu i zamieszkał koło Sodomy, a Abram pozostał w Kanaanie. Bóg ponownie obiecał mu ziemię i liczne potomstwo. Kiedy podczas wojny uprowadzono Lota, Abram wyruszył za napastnikami, pokonał ich i uwolnił bratanka. Po zwycięstwie został pobłogosławiony przez Melchizedeka.
Abram martwił się brakiem dziecka. Bóg zapewnił go, że jego własny syn zostanie dziedzicem, a potomstwo będzie liczne jak gwiazdy. Ponieważ Saraj nie miała dzieci, dała Abramowi niewolnicę Hagar. Ta zaszła w ciążę i po konflikcie z Saraj uciekła, lecz wróciła po spotkaniu z aniołem. Urodziła Izmaela. Bóg zmienił imię Abrama na Abraham, a Saraj na Sara, ustanowił obrzezanie znakiem przymierza i zapowiedział narodziny Izaaka.
Abraham przyjął trzech przybyszów, którzy ponownie zapowiedzieli Sarze narodziny syna. Następnie dowiedział się o planowanej zagładzie Sodomy i Gomory i prosił Boga o oszczędzenie sprawiedliwych. Posłańcy wyprowadzili z Sodomy Lota i jego rodzinę. Żona Lota obejrzała się za siebie i zamieniła się w słup soli, a miasta zostały zniszczone. Później córki Lota urodziły mu synów, od których wywodzili się Moabici i Ammonici.
Sara urodziła Abrahamowi Izaaka. Gdy chłopiec podrósł, zażądała oddalenia Hagar i Izmaela. Abraham uczynił to po zapewnieniu Boga, że także z Izmaela powstanie naród. Hagar błąkała się po pustyni, lecz Bóg ocalił ją i syna. Później Bóg wystawił Abrahama na próbę, nakazując mu złożyć Izaaka w ofierze. Abraham był gotów wykonać polecenie, ale anioł powstrzymał go w ostatniej chwili. Zamiast syna Abraham złożył barana. Po śmierci Sary kupił pieczarę Makpela i tam ją pochował.
Abraham wysłał sługę do krewnych po żonę dla Izaaka. Sługa modlił się o znak i spotkał Rebekę, która podała wodę jemu oraz wielbłądom. Jej rodzina zgodziła się na małżeństwo. Rebeka udała się do Kanaanu i została żoną Izaaka. Po śmierci Abrahama Izaak i Izmael pochowali go obok Sary.
Rebeka urodziła bliźnięta, Ezawa i Jakuba. Ezaw został myśliwym, a Jakub prowadził spokojniejsze życie. Głodny Ezaw oddał Jakubowi pierworodztwo za potrawę z soczewicy. Później Izaak zamieszkał w Gerarze, gdzie Bóg mu błogosławił, a po sporach o studnie Izaak zawarł przymierze z Abimelekiem.
Gdy stary i niewidomy Izaak chciał pobłogosławić Ezawa, Rebeka nakłoniła Jakuba, aby podszył się pod brata. Jakub założył szaty Ezawa, a ręce okrył skórą. Izaak udzielił mu błogosławieństwa przeznaczonego dla pierworodnego. Gdy Ezaw odkrył podstęp, postanowił zabić brata, dlatego Jakub uciekł do Labana.
W drodze Jakub zobaczył we śnie drabinę łączącą ziemię z niebem. Bóg potwierdził wobec niego obietnice dane Abrahamowi i Izaakowi. Jakub nazwał to miejsce Betel. W Charanie zakochał się w Racheli, córce Labana, i pracował za nią siedem lat. Laban podstępnie dał mu jednak najpierw Leę, dlatego Jakub musiał zobowiązać się do kolejnych siedmiu lat pracy, by otrzymać Rachelę. Z obu żon oraz ich niewolnic doczekał się licznych dzieci, w tym Rubena, Symeona, Lewiego, Judy, Józefa i Diny.
Jakub po latach zgromadził wielki majątek i postanowił wrócić do Kanaanu. Odszedł potajemnie z rodziną. Laban dogonił go, lecz ostatecznie obaj zawarli układ i rozstali się. Przed spotkaniem z Ezawem Jakub obawiał się zemsty i wysłał bratu dary. W nocy zmagał się z tajemniczym przeciwnikiem, otrzymał imię Izrael i został zraniony w biodro. Ezaw przyjął go jednak życzliwie i doszło do pojednania.
W Sychem miejscowy książę znieważył Dinę, a następnie chciał ją poślubić. Synowie Jakuba zgodzili się pod warunkiem obrzezania wszystkich mężczyzn w mieście. Gdy ci byli osłabieni, Symeon i Lewi ich zabili, a pozostali bracia splądrowali miasto. Jakub potępił ten czyn. Następnie udał się do Betel, gdzie Bóg potwierdził jego imię i obietnicę licznego potomstwa. W drodze Rachela zmarła przy narodzinach Beniamina. Później umarł także Izaak, którego pochowali Ezaw i Jakub.
Józef był szczególnie kochany przez ojca, co budziło zazdrość jego braci. Opowiadał też sny zapowiadające, że kiedyś będą mu się kłaniać. Bracia postanowili go zabić, lecz ostatecznie wrzucili go do cysterny, a potem sprzedali kupcom jadącym do Egiptu. Jego szatę umazali krwią i pokazali Jakubowi, który uznał syna za zmarłego.
W Egipcie Józef trafił do domu Potifara i zdobył jego zaufanie. Żona Potifara próbowała go uwieść, a gdy odmówił, fałszywie oskarżyła go o napaść. Józef został uwięziony. W więzieniu wyjaśnił sny podczaszego i piekarza faraona: pierwszy miał odzyskać stanowisko, a drugi zostać stracony. Przepowiednie się spełniły.
Faraon śnił o siedmiu tłustych i siedmiu chudych krowach oraz o siedmiu pełnych i siedmiu pustych kłosach. Józef wyjaśnił, że nastąpi siedem lat obfitości, a potem siedem lat głodu. Poradził gromadzić zboże. Faraon ustanowił go zarządcą Egiptu. Józef zebrał zapasy, dzięki którym podczas głodu można było sprzedawać żywność mieszkańcom i przybyszom.
Głód dotknął również Kanaan. Jakub wysłał dziesięciu synów po zboże, zatrzymując Beniamina. Bracia nie rozpoznali Józefa i pokłonili się mu. Józef oskarżył ich o szpiegostwo i zażądał przyprowadzenia najmłodszego brata. Zatrzymał Symeona, a pozostałych odesłał. Gdy głód się nasilił, Jakub zgodził się wysłać Beniamina, za którego poręczył Juda.
Po powrocie braci Józef wydał dla nich ucztę, ale nie ujawnił swojej tożsamości. Kazał następnie włożyć srebrny puchar do worka Beniamina. Po ich wyjeździe puchar został odnaleziony i wszyscy wrócili do Józefa. Ten oznajmił, że Beniamin zostanie niewolnikiem. Juda błagał, by zatrzymał jego zamiast chłopca, ponieważ utrata najmłodszego syna mogłaby zabić starego ojca.
Poruszony postawą Judy Józef ujawnił braciom, kim jest. Nie szukał zemsty i uznał, że jego pobyt w Egipcie umożliwił ocalenie rodziny przed głodem. Polecił sprowadzić Jakuba z całym dobytkiem. Faraon zgodził się, aby rodzina Józefa osiadła w Egipcie. Jakub po otrzymaniu wiadomości, że syn żyje, przybył z rodziną i zamieszkał w ziemi Goszen.
Głód stawał się coraz dotkliwszy. Egipcjanie płacili za żywność pieniędzmi, następnie bydłem, a ostatecznie oddawali faraonowi ziemię. Józef ustanowił obowiązek przekazywania faraonowi piątej części plonów. Tymczasem rodzina Izraela rozwijała się w Goszen.
Przed śmiercią Jakub kazał Józefowi przysiąc, że zostanie pochowany w grobie przodków. Pobłogosławił jego synów, Manassesa i Efraima, przyznając pierwszeństwo młodszemu Efraimowi. Następnie wezwał własnych synów i wypowiedział nad każdym z nich słowa dotyczące ich przyszłości.
Jakub zmarł i został zabalsamowany. Józef wraz z rodziną i dostojnikami egipskimi przewiózł ciało do Kanaanu i pochował je w pieczarze Makpela. Po śmierci ojca bracia obawiali się zemsty Józefa, lecz ten zapewnił, że ich nie skrzywdzi. Józef dożył stu dziesięciu lat. Przed śmiercią zapowiedział, że Bóg wyprowadzi potomków Izraela z Egiptu do ziemi obiecanej Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi. Poprosił, by zabrano wtedy jego kości. Został zabalsamowany i złożony w trumnie w Egipcie.
Aktualizacja: 2026-09-28 15:08:58.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.