„Doktor Jekyll i pan Hyde” to utwór Roberta Louisa Stevensona przedstawiający historię doktora Henry’ego Jekylla, który za pomocą stworzonego przez siebie preparatu rozdziela dwie strony własnej osobowości. W wyniku eksperymentu powstaje Edward Hyde, będący uosobieniem zła, przemocy i niekontrolowanych pragnień.
Spis treści
Jednym z najważniejszych elementów utworu jest motyw dobra i zła. Doktor Jekyll uważa, że w każdym człowieku współistnieją dwie przeciwstawne natury. Próbuje je rozdzielić za pomocą eliksiru, dzięki któremu przybiera postać Edwarda Hyde’a. Jekyll zachowuje cechy człowieka szanowanego i zdolnego do dobra, natomiast Hyde zostaje pozbawiony moralnych ograniczeń. Z czasem zła część osobowości zaczyna zdobywać nad doktorem coraz większą przewagę.
W dziele bardzo ważny jest motyw przemiany. Jekyll dzięki przygotowanemu preparatowi fizycznie przeobraża się w Hyde’a. Zmieniają się jego wygląd, postawa, zachowanie i sposób odczuwania. Początkowo przemiana następuje wyłącznie po wypiciu eliksiru, lecz później Hyde zaczyna pojawiać się samoistnie. Jekyll traci kontrolę nad własnym ciałem i nie jest już pewny, w jakiej postaci się obudzi.
Istotną rolę odgrywa motyw tajemnicy. Utterson długo nie rozumie związku Jekylla z Hyde’em. Zagadką pozostają testament doktora, klucz posiadany przez Hyde’a, jego swobodny dostęp do domu oraz list, którego charakter pisma przypomina pismo Jekylla. Dopiero relacja Lanyona i końcowe wyznanie doktora ujawniają prawdę o eksperymencie i przemianach.
W utworze występuje motyw zbrodni. Hyde dopuszcza się coraz poważniejszych aktów przemocy. Najpierw przewraca i depcze małą dziewczynkę, później zaś bez powodu brutalnie morduje sir Danversa Karewa. Po zabójstwie staje się poszukiwanym przestępcą. Zbrodnia uświadamia Jekyllowi, że jego drugie wcielenie całkowicie wymknęło się spod kontroli.
W noweli pojawia się również motyw odpowiedzialności i winy. Jekyll początkowo próbuje przekonywać samego siebie, że za występki odpowiada wyłącznie Hyde. Po kolejnych wydarzeniach coraz wyraźniej dostrzega jednak, że to on stworzył drugą osobowość i świadomie pozwalał jej działać. Po zabójstwie Karewa odczuwa skruchę, próbuje prowadzić dobre życie i pomagać innym, lecz nie potrafi uwolnić się od konsekwencji swoich decyzji.
W utworze obecny jest motyw śmierci. Hyde zabija Karewa, Lanyon umiera po wstrząsie wywołanym poznaniem prawdy o przemianach Jekylla, a finał historii przynosi śmierć Hyde’a. Jekyll wie, że kończą się zapasy składnika niezbędnego do sporządzenia skutecznego preparatu i że wkrótce utraci możliwość powrotu do własnej postaci. Spisuje więc wyznanie, świadomy, że koniec Hyde’a oznacza również koniec Henry’ego Jekylla.
Aktualizacja: 2026-09-25 21:45:25.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.