„Doktor Jekyll i pan Hyde” to nowela, której autorem jest Robert Louis Stevenson. Przedstawia ona losy bohatera, który zmaga się z podwójną osobowością.
Spis treści
Adwokat Utterson podczas spaceru z Ryszardem Enfieldem poznaje historię Edwarda Hyde’a, który potrącił małą dziewczynkę i przeszedł po niej, a następnie wypłacił rodzinie odszkodowanie czekiem podpisanym nazwiskiem szanowanego człowieka. Utterson wie, że chodzi o doktora Henry’ego Jekylla, którego testament przewiduje przekazanie całego majątku Hyde’owi. Zaniepokojony próbuje dowiedzieć się czegoś więcej. Spotyka Hyde’a i odczuwa wobec niego silny wstręt, a służący Jekylla, Poole, potwierdza, że mężczyzna posiada klucz do domu doktora. Jekyll odmawia jednak wyjaśnień, zapewnia, że może pozbyć się Hyde’a, i prosi Uttersona, by po jego śmierci zadbał o niego zgodnie z testamentem.
Niemal rok później Hyde brutalnie morduje sir Danversa Karewa. Policja znajduje w jego mieszkaniu część narzędzia zbrodni i ślady niszczenia dokumentów, ale sam morderca znika. Jekyll zapewnia Uttersona, że zerwał z Hyde’em, i pokazuje jego list. Analiza pisma wskazuje jednak na duże podobieństwo charakteru pisma obu mężczyzn, dlatego adwokat podejrzewa, że Jekyll chroni zabójcę. Po zniknięciu Hyde’a doktor na pewien czas wraca do dawnego życia, lecz wkrótce ponownie się izoluje. Doktor Lanyon po tajemniczym wydarzeniu ciężko choruje, zrywa z Jekyllem i wkrótce umiera, pozostawiając Uttersonowi zapieczętowaną relację.
Stan Jekylla staje się coraz bardziej niepokojący. Poole podejrzewa, że osoba zamknięta w gabinecie nie jest jego panem. Razem z Uttersonem wyważa drzwi i odnajduje ciało Hyde’a, który popełnił samobójstwo. Jekyll znika, pozostawiając dokumenty wyjaśniające wydarzenia. Z relacji Lanyona wynika, że Hyde wypił przygotowaną miksturę i na jego oczach przemienił się w Jekylla. W swoim wyznaniu doktor tłumaczy, że od dawna dostrzegał w sobie dwie przeciwstawne natury. Stworzył eliksir pozwalający oddzielić złą część osobowości i przybrać postać Edwarda Hyde’a. Początkowo świadomie korzystał z tej przemiany, by bezkarnie oddawać się złym skłonnościom. Z czasem Hyde stawał się jednak coraz silniejszy i pojawiał się nawet bez użycia preparatu. Po zamordowaniu Karewa Jekyll próbował z nim zerwać, lecz nie potrafił już kontrolować przemian. Gdy zabrakło odpowiedniego składnika eliksiru, utracił możliwość trwałego powrotu do własnej postaci. Spisał więc swoje wyznanie, wiedząc, że wkrótce Henry Jekyll przestanie istnieć.
Adwokat Utterson podczas niedzielnego spaceru z Ryszardem Enfieldem zatrzymuje się przy zaniedbanym domu bez okien. Enfield opowiada mu, że nocą widział mężczyznę, który przewrócił małą dziewczynkę i bez skrupułów po niej przeszedł. Zmuszony przez świadków do zadośćuczynienia rodzinie, nieznajomy zapłacił dziesięć funtów i wręczył czek na dziewięćdziesiąt funtów, podpisany nazwiskiem szanowanego człowieka. Czek okazał się prawdziwy. Enfield wyjawia, że brutalny mężczyzna nazywa się Hyde i ma klucz do tajemniczego domu. Utterson zna osobę, której nazwisko widniało na czeku, dlatego opowieść budzi jego niepokój.
Utterson, zaniepokojony testamentem doktora Jekylla, w którym cały majątek ma przypaść Edwardowi Hyde’owi, odwiedza doktora Lanyona. Dowiaduje się jednak, że ten nie zna Hyde’a i od lat pozostaje w sporze z Jekyllem o kwestie naukowe. Adwokat postanawia odnaleźć tajemniczego mężczyznę i spotyka go przy bramie. Hyde wzbudza w nim silny wstręt. Utterson udaje się następnie do domu Jekylla, gdzie służący Poole potwierdza, że Hyde posiada klucz i może swobodnie wchodzić. Adwokat zaczyna podejrzewać, że Jekyll znalazł się pod jego wpływem i może być zagrożony.
Po przyjęciu doktor Jekyll zostaje sam z Uttersonem, który ponownie porusza temat testamentu i Edwarda Hyde’a. Adwokat mówi, że słyszał o nim niepokojące rzeczy, lecz Jekyll odmawia wyjaśnień i zapewnia, że może pozbyć się Hyde’a w każdej chwili. Prosi przyjaciela, by nie wtrącał się w tę sprawę i pozostawił ją w spokoju. Jednocześnie wyznaje, że bardzo zależy mu na Hydzie, dlatego chce, aby po jego śmierci Utterson traktował go sprawiedliwie i pomógł mu otrzymać to, co zapisano w testamencie. Mecenas nie ukrywa niechęci do Hyde’a, ale ostatecznie obiecuje spełnić prośbę Jekylla.
Niemal rok później służąca jest świadkiem brutalnego zabójstwa sir Danversa Karewa. Rozpoznaje napastnika jako Hyde’a, który bez powodu rzuca się na starszego mężczyznę, powala go i zabija uderzeniami ciężkiej laski. Przy ofierze policja znajduje list do Uttersona. Adwokat rozpoznaje Karewa oraz laskę, którą niegdyś podarował Jekyllowi, i prowadzi inspektora Newcomena do mieszkania Hyde’a. Policja znajduje tam drugą część laski, ślady palenia dokumentów i książeczkę czekową. Hyde znika, a jego odnalezienie okazuje się trudne, ponieważ niewiele osób go zna i brakuje jego fotografii.
Utterson odwiedza Jekylla po zabójstwie Karewa. Doktor zapewnia, że zerwał z Hyde’em, i pokazuje list, w którym ten zapowiada skuteczną ucieczkę. Adwokat zaczyna jednak podejrzewać, że pismo mogło powstać w domu Jekylla, ponieważ Poole nie widział żadnego posłańca. Utterson pokazuje list sekretarzowi Guestowi, znającemu się na grafologii. Ten zauważa, że charakter pisma Hyde’a i Jekylla jest niemal identyczny, różni się jedynie nachyleniem liter. Utterson dochodzi więc do wniosku, że Jekyll sfałszował list, aby chronić mordercę.
Po zniknięciu Hyde’a Jekyll odzyskuje spokój, wraca do przyjaciół i dawnego życia. Wkrótce jednak ponownie zamyka się w domu. Utterson odwiedza Lanyona i zastaje go ciężko chorego oraz głęboko wstrząśniętego. Lekarz odmawia rozmowy o Jekyllu i zapowiada rychłą śmierć. Jekyll także zrywa kontakty i wybiera samotność. Po śmierci Lanyona Utterson otrzymuje od niego zapieczętowane pismo, które może otworzyć dopiero po śmierci lub zniknięciu Jekylla. Zachowuje je w kasie, a tymczasem Jekyll coraz bardziej się izoluje i popada w przygnębienie.
Podczas niedzielnego spaceru Utterson i Enfield ponownie trafiają pod dom związany z Hyde’em i zauważają Jekylla w oknie. Doktor wygląda na bardzo przygnębionego i odmawia wyjścia na spacer, choć cieszy się ze spotkania z przyjaciółmi. Gdy rozmawiają z nim z dziedzińca, na jego twarzy nagle pojawia się przerażenie i rozpacz. Jekyll natychmiast zamyka okno. Wstrząśnięci Utterson i Enfield opuszczają podwórze w milczeniu. Dopiero na głównej ulicy patrzą na siebie, obaj bladzi i przerażeni, nie potrafiąc wyjaśnić tego, czego byli świadkami.
Poole przychodzi do Uttersona, przekonany, że w domu Jekylla wydarzyło się coś strasznego. Służący twierdzi, że osoba zamknięta w gabinecie nie jest jego panem i podejrzewa, że to Hyde. Utterson i Poole wyważają drzwi. W środku znajdują ciało Hyde’a, który popełnił samobójstwo, lecz nigdzie nie ma Jekylla. W gabinecie odnajdują testament, w którym spadkobiercą doktora został Utterson, oraz list Jekylla. Doktor zapowiada w nim swoje zniknięcie i prosi, by adwokat przeczytał relację Lanyona oraz pozostawione przez niego zeznanie, które mają wyjaśnić tajemnicę.
Lanyon otrzymuje od Jekylla list z prośbą o zabranie z jego gabinetu szuflady z chemikaliami i przekazanie jej nocnemu posłańcowi. O północy zjawia się niski, odpychający mężczyzna, który przygotowuje z proszku i czerwonej cieczy miksturę. Po jej wypiciu na oczach Lanyona przeobraża się w doktora Jekylla. Wstrząśnięty lekarz dowiaduje się, że przybyszem był poszukiwany za zabójstwo Karewa Hyde. Odkrycie tej tajemnicy całkowicie burzy jego dotychczasowe przekonania, odbiera mu spokój i prowadzi do gwałtownego pogorszenia zdrowia.
Jekyll wyznaje, że od dawna dostrzegał w sobie dwie przeciwstawne natury i stworzył eliksir, który pozwalał mu przemieniać się w Edwarda Hyde’a. Początkowo dobrowolnie korzystał z tej postaci, by bezkarnie oddawać się złym skłonnościom. Z czasem Hyde stawał się jednak coraz silniejszy i pojawiał się bez użycia preparatu. Po zamordowaniu Karewa Jekyll próbował zerwać z drugim wcieleniem, lecz przemiany nasilały się. Gdy zabrakło odpowiedniego składnika eliksiru, utracił możliwość powrotu do własnej postaci i spisał wyznanie, przewidując swój rychły koniec.
Aktualizacja: 2026-09-25 21:43:04.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.