„Traktat o łuskaniu fasoli” Wiesława Myśliwskiego to powieść wydana w 2006 roku. Książka porusza uniwersalne tematy pamięci, tożsamości i winy, pokazując, jak przypadkowe spotkanie potrafi ożywić najskrytsze, dotąd nieopowiedziane wspomnienia.
Spis treści
Wojna naznacza całe życie narratora, choć w powieści nie pojawia się wprost jako opis pola bitwy, lecz jako seria śladów pozostawionych w pamięci. Podpalenie rodzinnego gospodarstwa, ukrycie chłopca w dole na kartofle i zastrzelenie jego świni Zuzi ukazują bezmyślne okrucieństwo żołnierzy wobec cywilów i zwierząt. Śmierć sanitariuszki nazywanej „siostrą” podczas nocnej akcji zbrojnej oraz opowieści dziadka o czterech wojnach, w których brał udział, dopełniają obraz konfliktu jako siły niszczącej kolejne pokolenia. Wojna nie kończy się wraz z ciszą po wystrzałach, ale trwa w ciałach i umysłach ocalałych.
Narrator spędza życie w otoczeniu ludzi, których nie zna dobrze, i psów, które rozumie lepiej niż niejednego człowieka. Samotna praca stróża domków letniskowych poza sezonem, brak dzieci, rozpad małżeństwa oraz tajemnicze zniknięcie pana Roberta budują obraz mężczyzny wyobcowanego mimo pozornych więzi z otoczeniem. Nawet spotkanie z gościem, choć przełamuje rutynę, kończy się powrotem do codziennych obowiązków i samotnego obchodu domków. Łuskanie fasoli staje się jednym z nielicznych rytuałów, które pozwalają narratorowi choć na chwilę poczuć bliskość drugiego człowieka.
Cała opowieść narratora jest w istocie próbą uporządkowania własnej pamięci wobec kogoś, kto może zaświadczyć o jego istnieniu. Wrażenie, że twarz i głos gościa są mu skądś znane, prowadzi do serii dygresji o ludziach spotkanych przypadkiem: nieznajomym z zagranicznej kawiarni czy tajemniczej kobiecie z wytatuowanym numerem na przedramieniu. Sen o mglistej łące i kobietach czuwających przy kupkach chrustu, w których umierają starzy ludzie, staje się metaforą niepewności co do własnego istnienia. Myśliwski pokazuje, że tożsamość człowieka rodzi się właśnie z opowiadania siebie innym.
Wątek ojca, który podczas przeszukania zabudowań odnalazł własnego syna ukrytego w dole na kartofle i mimo to skłamał, że nikogo tam nie ma, obnaża mechanizm życia z ciężarem błędów, które popełniliśmy. Spowiedź ojca, wygłoszona chłodno i bez oczekiwania na przebaczenie, pokazuje, że niektórych win nie da się naprawić, można je jedynie odpokutować. Podobny ciężar dźwiga stryj Jan, którego samobójcza śmierć rzutuje na całą rodzinę, oraz sam narrator, który przez lata nie potrafi wybaczyć ojcu jego milczenia.
Saksofon towarzyszy narratorowi od dzieciństwa i staje się dla niego formą odzyskania głosu – dosłownie, bo po traumie wojennej długo pozostawał niemal niemy, i w przenośni, jako sposób wyrażenia tego, czego nie potrafi powiedzieć słowami. Lekcje u pijącego nauczyciela muzyki, wielomiesięczna nauka u sparaliżowanego magazyniera oraz gra w ruinach zbombardowanego kościoła pokazują, że muzyka bywa jedyną formą porozumienia tam, gdzie zawodzi mowa. Utrata możliwości grania z powodu reumatyzmu staje się dla bohatera utratą części samego siebie.
Prawdziwe więzi w powieści rodzą się często w miejscach najmniej oczekiwanych – na budowie, w magazynie czy wśród ruin kościoła. Przyjaźń ze spawaczem zwanym „Księdzem”, który mimo presji otoczenia pozostaje wierny własnym zasadom, oraz relacja z magazynierem-saksofonistą, który mimo konfliktu przekazuje narratorowi całą swoją wiedzę, dowodzą, że najsilniejsze przyjaźnie rodzą się ze wzajemnego zaufania. Nawet wieloletnia, chłodna znajomość z panem Robertem, zakończona bez pożegnania, pokazuje kruchość takich relacji.
Zalana wieś, zniknięcie rzeki Rutki, śmierć kolejnych bliskich osób oraz starzejący się narrator, który nie ma już odwagi dotknąć klap saksofonu, budują obraz nieuchronnego upływu czasu. Gest wspólnego łuskania fasoli z nieznajomym gościem, przypominający dawne wieczory przy naftowej lampie, staje się jednak dowodem, że pewne rytuały potrafią przetrwać mimo zniszczenia wszystkiego innego. Myśliwski sugeruje, że przemijanie nie musi oznaczać zapomnienia, dopóki znajdzie się ktoś gotowy wysłuchać opowieści.
Aktualizacja: 2026-09-11 12:20:11.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.