„Ania z Szumiących Topoli” to powieść autorstwa Lucy Maud Montgomery. Stanowi czwartą część cyklu opowiadającego o przygodach tytułowej Ani Shirley, która tym razem zostaje kierowniczką szkoły w Summerside.
Spis treści
Ania Shirley rozpoczyna pracę jako kierowniczka szkoły w Summerside i zamieszkuje w Szumiących Topolach z ciocią Kasią, ciocią Misią i Rebeką Dew. Początkowo musi mierzyć się z niechęcią wpływowego rodu Pringle’ów, lecz dzięki przypadkowemu odkryciu rodzinnej tajemnicy doprowadza do zakończenia konfliktu. Szczególnie ważna staje się dla niej znajomość z małą Elżbietą Grayson, samotną dziewczynką wychowywaną surowo przez babkę, która tęskni za nieobecnym ojcem i marzy o nadejściu szczęśliwego „Jutra”. Ania pomaga również innym mieszkańcom Summerside. Wspiera Zosię Sinclair, Paulinę Gibson, Norę Nelson i Lewisa Allena. Nawiązuje też przyjaźń z Julianną Brooke, która początkowo jest chłodna i zgorzkniała, lecz dzięki pobytowi na Zielonym Wzgórzu odzyskuje radość życia, otwiera się na ludzi i decyduje się porzucić nielubiany zawód nauczycielki. Ania angażuje się również w zabawne i kłopotliwe sytuacje, między innymi podczas opieki nad niesfornymi bliźniętami Raymondów oraz w sprawy miłosne Hazel i Terry’ego czy Doroty i Jurka. Z czasem silniej wrasta w życie miasta, zdobywa sympatię uczniów i mieszkańców oraz staje się dla wielu osób powierniczką i wsparciem. W trzecim roku szczególnie martwi się losem Elżbiety i w końcu pisze do jej ojca. Piotr Grayson przyjeżdża, spotyka córkę i zabiera ją ze sobą, spełniając jej marzenie o „Jutrze”. Po trzech latach Ania opuszcza Summerside, żegna przyjaciół i Szumiące Topole, przygotowując się do nowego etapu życia i małżeństwa z Gilbertem.
Ania Shirley obejmuje stanowisko kierowniczki wyższej szkoły w Summerside. Poszukując mieszkania, trafia do Szumiących Topoli przy Alei Duchów, domu cioci Kasi, cioci Misi i Rebeki Dew. Zajmuje pokój w wieżyczce. Dowiaduje się też, że wpływowy ród Pringle’ów, zwany Królewską Rodziną, jest do niej uprzedzony, ponieważ jej posadę chciał zdobyć ich krewny. W sąsiedniej Wiecznej Zieleni mieszka ośmioletnia Elżbieta Grayson.
Po rozpoczęciu nauki Ania przekonuje się, że Pringle’owie utrudniają jej pracę. W klasie przewodzi im inteligentna i zuchwała Janka Pringle, która podważa autorytet nauczycielki. Docenia jednak pilnych uczniów, między innymi Lewisa Allena i Zosię Sinclair. Poznaje też nauczycieli Jerzego MacKaya i niechętną jej Juliannę Brooke. Wkrótce spotyka Elżbietę. Dziewczynka ma bujną wyobraźnię, zmienia formę imienia zależnie od nastroju i marzy o „Jutrze”, gdy jej życie stanie się szczęśliwe.
Ania zostaje zaproszona na Klonowe Wzgórze do Sary i Heleny Pringle. Panie z dumą opowiadają o rodzie i ojcu, kapitanie Abrahamie, lecz pozostają chłodne. Tymczasem rozwija się jej znajomość z Elżbietą. Dziewczynka mówi, że nigdy nie widziała ojca, Piotra Graysona, i sądzi, iż jej nie kocha, ponieważ matka zmarła przy porodzie. Opowiada też o surowym wychowaniu przez panią Campbell i Martę Monkman, zwaną „Kobietą”. Ania podtrzymuje jej nadzieję na nadejście upragnionego „Jutra”.
W listopadzie konflikt z Pringle’ami nadal trwa, a Ania odczuwa skutki towarzyskiego wykluczenia. Jest jednak często zapraszana przez innych mieszkańców. Przez nieporozumienie rozchodzi się wieść, że przepada za konfiturami z dyni, więc podaje się je jej podczas kolejnych wizyt, aż ma ich serdecznie dosyć. W Szumiących Topolach czuje się coraz bardziej jak w domu, a myśl o świętach i spotkaniu z Gilbertem pomaga jej znosić trudności.
Szkolny Klub Dramatyczny przygotowuje przedstawienie, w którym Janka ma zagrać królową Marię. Zosia Sinclair marzy o występie, lecz z powodu biedy nie należy do klubu. Ania potajemnie przygotowuje ją jako zastępczynię. W dniu spektaklu Janka nagle „choruje”, ale Zosia przejmuje rolę i odnosi sukces, zyskując uznanie. Później Ania spotyka na cmentarzu pannę Walentynę Courtloe, która opowiada historie dawnych mieszkańców Summerside i zapewnia, że wielu mieszkańców życzy jej zwycięstwa.
Ania wspomina historie usłyszane na cmentarzu. Odkrywa też, że surowa ciocia Kasia potajemnie używa maseczki ze śmietanki. Elżbieta nadal przychodzi po mleko i coraz bardziej przywiązuje się do Ani. Tęskni za ojcem i pragnie nadejścia „Jutra”. Tymczasem Rebeka Dew prowadzi kolejną wojnę z Marcinem, który nie łapie myszy.
Ania jedzie do Cichej Doliny z Wilfrydem Bryce’em i przekonuje jego wuja, by pozwolił chłopcu kontynuować naukę. W starej skrzyni znajduje dziennik marynarza Andy’ego, opisujący kapitana Abrahama Pringle’a i kompromitującą historię jego brata Myroma, który po katastrofie statku miał żywić się ciałem zmarłego towarzysza. Ania wysyła dziennik pannom Pringle. Te uznają to za groźbę ujawnienia skandalu i kapitulują. Po wyjaśnieniu nieporozumienia przepraszają Anię. Janka publicznie prosi ją o wybaczenie, a wojna z rodem się kończy.
Po pojednaniu Pringle’owie przyjmują Anię do swojego środowiska. Ania uzyskuje też zgodę pani Campbell na spacery z Elżbietą. Dziewczynka z zachwytem przemierza z nią Drogę, Która Prowadzi na Koniec Świata i wyobraża sobie Wyspę Szczęścia. Po jednym ze spacerów Ania ją całuje, lecz następnego dnia Elżbieta płacze, bo „Kobieta” kazała jej zmyć pocałunek. Wyznaje, że Ania jest jedyną osobą, która ją kocha. Ania obiecuje więc kolejne pocałunki.
W lutym Trixie Taylor zwierza się Ani z rodzinnych problemów. Jej siostra Jaśmina kocha doktora Lennoxa Cartera i liczy, że podczas kolacji mężczyzna poprosi ją o rękę. Cała rodzina obawia się jednak ojca, Cyrusa Taylora, którego napady milczenia paraliżują domowników. Trixie ukrywa też własne zaręczyny z Jankiem z obawy przed ojcem. Prosi Anię, aby przyszła na kolację i pomogła podtrzymać rozmowę.
Podczas kolacji Cyrus ponuro milczy, a domownicy są przerażeni. Ania, chcąc rozładować napięcie, mówi doktorowi Carterowi, że gospodarz podobno ogłuchł. Ośmieleni Trixie i Piotruś zaczynają pytać gościa o wymyślone występki okrutnego męża i ojca, ośmieszając Cyrusa. W końcu mężczyzna przerywa milczenie, a jego władza nad rodziną słabnie. Jaśmina zaręcza się z doktorem Carterem, a Trixie mówi ojcu o swoim związku z Jankiem.
Ania cieszy się poprawą sytuacji u Taylorów, ale szczególnie dużo czasu poświęca Elżbiecie. Podczas spacerów obie tworzą własną Krainę Czarów, nadają miejscom niezwykłe nazwy i wymyślają różne rodzaje czasu. Dzięki Ani dziewczynka może swobodnie rozwijać wyobraźnię i cieszyć się swobodą, której brakuje jej w Wiecznej Zieleni. Ania widzi coraz wyraźniej, że za fantazjami Elżbiety kryje się samotność i ogromna potrzeba miłości.
Wiosną Ania poznaje Paulinę Gibson, czterdziestopięcioletnią kobietę podporządkowaną osiemdziesięcioletniej matce. Pani Gibson bezustannie narzeka i za pomocą poczucia winy zmusza córkę do rezygnowania z własnych pragnień. Paulina marzy o wyjeździe na srebrne wesele kuzynki Luizy w Białych Piaskach, lecz matka odwołuje się do jej „sumienia”, więc kobieta rezygnuje. Ania postanawia zdobyć dla niej choć jeden dzień wolności. Pringle’owie są już jej przyjaciółmi, natomiast Julianna Brooke pozostaje chłodna.
Ania przekonuje panią Gibson, by pozwoliła Paulinie wyjechać, sugerując, że ludzie mogą uznać ją za tyrankę. Zobowiązuje się zostać ze starszą panią, a Paulinie potajemnie pożycza srebrzystą suknię, ponieważ matka nie zgadza się na nowy strój. Podczas nieobecności córki Ania spełnia liczne zachcianki pani Gibson, gotuje, podaje herbatę i znosi jej narzekania. Udaje jej się nawet wywieźć staruszkę na ganek, gdzie ta spędza dość przyjemne przedpołudnie. Wieczorem Ania oczekuje powrotu Pauliny.
Paulina wraca późnym wieczorem szczęśliwa i wyraźnie odmłodzona. Opowiada o weselu, spotkaniu z dawną przyjaciółką Mary Luckley, spacerze po miejscach młodości i wieczorze nad zatoką. Pani Gibson jak zwykle narzeka, ale przyznaje, że z Anią spędziła interesujący dzień. Paulina jest wdzięczna za możliwość wyrwania się z codzienności, a wspomnienie wyprawy ma jej wystarczyć na długo. Ania dochodzi do wniosku, że uszczęśliwienie drugiego człowieka daje ogromną satysfakcję.
Ania przyjeżdża do Bonnyview na wesele Sally Nelson i Gordona Hilla. W przygotowania wtrąca się ciotka Gracja Kennedy, zwana Wywąchiwaczem, która przewiduje nieszczęścia. Najbardziej cierpi Nora, jedyna niezamężna z sióstr Nelson. Wieczorem zwierza się Ani, że od lat kocha Jima Wilcoxa, lecz po styczniowej kłótni mężczyzna przestał ją odwiedzać. Nora marzy o małżeństwie, ale duma nie pozwala jej pierwszej wyciągnąć ręki. Dawniej przywoływała Jima lampką ustawianą w oknie na poddaszu.
Ślub Sally i Gordona odbywa się pomyślnie mimo przepowiedni ciotki Wywąchiwacz. Widząc rozpacz Nory, Ania impulsywnie stawia lampkę w oknie na poddaszu. Jim dostrzega dawny sygnał w nocy i przypływa przez zatokę. Jego obecność wywołuje zamieszanie, bo domownicy biorą odgłosy za włamanie. Gdy prawda wychodzi na jaw, Nora jest wściekła, lecz rozmowa ujawnia, że oboje od lat się kochają i dotąd się nie rozumieli. Jim oświadcza się, a Nora przyjmuje oświadczyny. Następnego ranka wygląda na odmienioną ze szczęścia.
Kończy się rok szkolny i Ania przygotowuje się do długich wakacji na Zielonym Wzgórzu i spotkania z bliskimi. Janka przynosi jej konwalie. Ania chciałaby zabrać Elżbietę, lecz pani Campbell odmawia. Dziewczynka obiecuje myśleć o Ani i cieszy się na jej listy. Julianna Brooke pozostaje samotna i zamknięta, co wzbudza w Ani wyrzuty sumienia. Nora i Jim planują ślub we wrześniu i przyznają, że bez lampki Ani zapewne by się nie pogodzili. Ania kończy pierwszy rok w Summerside przekonana, że wiele ludzkich kłopotów wynika z nieporozumień.
Po wakacjach Ania wraca do Szumiących Topoli, gdzie serdecznie witają ją ciocie, Rebeka Dew i mała Elżbieta. Dziewczynka nadal marzy o nadejściu „Jutra”, a Ania chętnie rozwija jej wyobraźnię. W szkole sytuacja jest znacznie lepsza niż rok wcześniej: uczniowie lubią nauczycielkę, a Janka Pringle okazuje jej sympatię. Ania planuje kwestę na rzecz Klubu Dramatycznego razem z ambitnym, lecz ubogim Lewisem Allenem, który ciężko pracuje, by móc kontynuować naukę, i marzy o studiach na Uniwersytecie Królewskim. Dzięki sprytnemu porozumieniu z ciocią Kasią przekonuje Rebekę Dew, by chłopak regularnie jadł w Szumiących Topolach. Zachęca także ciocię Misię do kupienia wymarzonego kapelusza z paciorkami.
Podczas kwesty na Dawlish Road Ania i Lewis trafiają do samotnego gospodarstwa Jakuba Armstronga. Mężczyzna traktuje ich opryskliwie i zatrzaskuje przed nimi drzwi, lecz niedługo później poznają jego małego syna Teddy’ego, zwanego Małym Człowiekiem. Chłopiec częstuje ich szarlotką, opowiada o zmarłej matce, ukochanym ojcu i samotnym życiu bez innych dzieci. Lewis fotografuje Teddy’ego z psem Carlem, obiecując przesłać mu zdjęcie. Po powrocie Ania dowiaduje się, że Armstrong po śmierci żony stał się zgorzkniałym samotnikiem i sam wychowuje syna, którego bardzo kocha.
Po wywołaniu fotografii Ania zauważa uderzające podobieństwo Teddy’ego do Lewisa. Gdy ona i chłopak jadą ponownie do Armstrongów, dowiadują się, że Mały Człowiek zmarł na zapalenie płuc. Zrozpaczony ojciec nie posiadał żadnego zdjęcia syna, dlatego fotografia wykonana przez Lewisa staje się dla niego bezcenną pamiątką. Armstrong opowiada o ostatnich chwilach Teddy’ego i jego prośbie, by ojciec był życzliwszy dla ludzi. Następnie okazuje się, że matka Lewisa była przyrodnią siostrą Armstronga, a więc chłopak jest jego siostrzeńcem. Samotny mężczyzna proponuje Lewisowi wspólne zamieszkanie, dając mu rodzinę i szansę na lepszą przyszłość.
Przed Bożym Narodzeniem Ania postanawia zaprosić Juliannę Brooke na Zielone Wzgórze, choć Rebeka Dew przewiduje, że będzie tego żałowała. Odwiedzając nauczycielkę, Ania widzi jej ponury pokój i dowiaduje się, że gospodyni nie pozwala jej trzymać psa. Uzyskuje zgodę pani Dennis, a następnie proponuje Juliannie wspólne święta. Kobieta początkowo reaguje sarkazmem i oskarża Anię o litość. Ania traci cierpliwość i otwarcie mówi jej, że sama odpycha od siebie życie. Szczerość przełamuje pierwszą barierę między nimi. Julianna zgadza się wyjechać do Avonlea, przyznając, że nie chce spędzać Bożego Narodzenia samotnie.
Na Zielonym Wzgórzu Julianna stopniowo przestaje zachowywać się chłodno. Wspólny nocny spacer na nartach sprawia, że zbliża się do Ani, a później wybucha płaczem i wyznaje jej prawdę o sobie. Opowiada o rodzicach, którzy jej nie chcieli, trudnym dzieciństwie u krewnych, upokorzeniach i konieczności spłacenia wszystkich kosztów własnego wykształcenia. Przyznaje, że zazdrościła Ani posady, urody, przyjaciół i wewnętrznej radości, a nienawiść oraz ironia stały się jej obroną przed ludźmi. Marzy o podróżach i innym życiu, lecz uważa, że jest skazana na nielubianą pracę nauczycielki. Ania przekonuje ją, że może się zmienić, ponieważ właśnie teraz, po spłaceniu długu wobec wuja, po raz pierwszy naprawdę jest wolna. Obie postanawiają zostać przyjaciółkami.
Święta na Zielonym Wzgórzu okazują się dla Julianny przełomem. Otrzymuje prezenty od wszystkich domowników, a od Ani także upragnionego szczeniaka. Po raz pierwszy od dawna czuje się częścią przyjaznego domu i odkrywa, jak wygląda szczęśliwe życie. Spędza czas z Anią, Gilbertem, bliźniętami i pozostałymi mieszkańcami Avonlea. Ania namawia ją również do udziału w koncercie i zabawie. Pomaga jej dobrać fryzurę oraz strój, dodając jej odwagi. Recytacja Julianny odnosi sukces, a podczas tańców dziewczyna cieszy się dużym powodzeniem.
Po świętach Ania wraca do Szumiących Topoli i cieszy się poprawą stosunków z Julianną, która zmienia mieszkanie, sposób ubierania się i zachowanie. Ania pomaga też małej Elżbiecie, gdy pani Campbell nie pozwala jej wystąpić w szkolnym koncercie. Wykorzystując dumę starszej kobiety i rywalizację jej rodziny z Phillipsami, sprawia, że babcia zmienia zdanie. Elżbieta z radością może zaśpiewać. Dziewczynka wciąż tęskni za ojcem i zasypiając, wyobraża sobie, że czeka on na nią w domu z podarowanego przez Anię obrazka.
Szumiące Topole odwiedza kuzynka Ernestyna, kobieta bezustannie przewidująca choroby, nieszczęścia i śmierć. Podczas kolacji opowiada o dolegliwościach własnych i znajomych, podejrzewa u ludzi najgorsze choroby, krytykuje małżeństwa, młodzież, obyczaje i stroje oraz wszędzie dostrzega zapowiedź katastrofy. Rebeka Dew odpowiada jej złośliwymi uwagami, a pozostali domownicy z trudem zachowują powagę. Ernestyna ostrzega nawet Anię przed chorobą z powodu bólu gardła i pociesza ją, że śmierć w młodym wieku oszczędziłaby jej wielu kłopotów.
Pod wpływem wizyty Ernestyny Ania żartobliwie wylicza Gilbertowi liczne rzeczy, których mogłaby się obawiać. Dochodzi jednak do wniosku, że życie w ciągłym lęku przed przyszłością zniewala człowieka i odbiera mu radość teraźniejszości. Postanawia więc wychodzić życiu naprzeciw z odwagą, gotowa zarówno na przygody, jak i kłopoty. Zachwyca się nadejściem wiosny, przyrodą wokół Summerside i wieczorami spędzanymi w swoim pokoju na wieży, a jednocześnie z tęsknotą myśli o Gilbercie.
Hazel Marr, osiemnastoletnia romantyczka, często odwiedza Anię i powierza jej swoje sekrety. Dziewczyna wyznaje, że zaręczyła się z Terrym Garlandem, lecz teraz uważa, iż go nie kocha i nie chce za niego wychodzić. Marzy o wolności, karierze i niezwykłym życiu, a prozaiczny Terry wydaje jej się nieodpowiednim partnerem. Ponieważ boi się go zranić, prosi Anię, by to ona z nim porozmawiała. Później Terry sam przyznaje Ani, że jego uczucie do Hazel było chwilowym zauroczeniem. Ania mówi mu więc, że Hazel również pragnie zerwania, sądząc, że w ten sposób szczęśliwie rozwiązała problem młodych.
Po powrocie z Kingsportu Hazel wpada do Szumiących Topoli i oskarża Anię o zniszczenie jej szczęścia oraz odebranie jej Terry’ego. Twierdzi, że wcześniejsze słowa o braku miłości były jedynie chwilowym nastrojem, którego Ania nie powinna była brać poważnie. Zarzuca nauczycielce zdradę przyjaźni i zazdrość, a własne zaręczyny przedstawia teraz jako największą miłość życia. Ania próbuje przypomnieć jej poprzednie wyznania, lecz bezskutecznie. Po odejściu Hazel przyznaje sama przed sobą, że pochlebstwa dziewczyny schlebiały jej próżności i że zbyt chętnie próbowała kierować życiem innych.
Tydzień później Hazel przysyła Ani list. Oznajmia, że pogodziła się z Terrym i że oboje postanowili jej przebaczyć. Przekonuje, że ich miłość jest głęboka, a wcześniejsze nieporozumienie pozwoliło im jedynie lepiej zrozumieć własne uczucia. Para planuje małżeństwo, a Hazel szczegółowo opisuje przyszłą wyprawę i stroje. Nadal obarcza jednak Anię odpowiedzialnością za próbę rozdzielenia ich, a na końcu złośliwie radzi jej zastosować sok cytrynowy na piegi.
Na wakacje Ania jedzie do Avonlea bez Gilberta, który pracuje na Zachodzie, ale udaje jej się uzyskać zgodę pani Campbell na dwutygodniowy pobyt Elżbiety na Zielonym Wzgórzu. Dla dziewczynki jest to niemal spełnienie marzeń o „Jutrze”. Zachwyca się domem, przyrodą, swobodą i serdecznością mieszkańców, zaprzyjaźnia się z Tadziem i Tolą, przestaje bać się nocy i uczy się śmiać. Powrót do Summerside jest dla niej bolesny, lecz zabiera ze sobą szczęśliwe wspomnienia dwóch tygodni, podczas których po raz pierwszy mogła żyć bez ciągłych nakazów ciszy i ograniczeń. Później na Zielone Wzgórze przyjeżdża Julianna ze swoim psem. Rezygnuje z pracy w szkole i postanawia zdobyć kwalifikacje sekretarki.
Ania wraca do Szumiących Topoli na trzeci i ostatni rok pracy w Summerside. Tęskni za Julianną, z którą spędziła wakacje, i cieszy się, że nadal może widywać małą Elżbietę. W domu zachodzą drobne zmiany. Zdechła stara krowa, a ciocia Kasia zamierza oddać Marcina, ponieważ Rebeka Dew ciągle na niego narzeka. W szkole poznaje nową nauczycielkę młodszej klasy, sympatyczną, lecz znacznie mniej interesującą niż Julianna. Ania zgadza się też zaopiekować siedmioletnimi bliźniętami pani Raymond, Olesiem i Olą. Rebeka ostrzega ją, że dzieci, choć wyglądają jak aniołki, są wyjątkowo niesforne, a ich matka właściwie ich nie dyscyplinuje.
Pani Raymond wyjeżdża na pogrzeb, pozostawiając bliźnięta pod opieką Ani. Oleś i Ola od początku sprawiają kłopoty, kłócą się i ignorują polecenia. W domu pojawia się natrętna Pamela Drake, próbująca sprzedać Ani drogą encyklopedię. Gdy nauczycielka niemal ulega jej naciskom, Oleś zaczepia wędką perukę, kapelusz i okulary kobiety, która ucieka bez zamówienia. Ania wie, że powinna skarcić chłopca, lecz trudno jej ukryć ulgę. Przy obiedzie dzieci zachowują się dobrze i pomagają przy zmywaniu, dlatego Ania zaczyna wierzyć, że wystarczy traktować je łagodnie, ale stanowczo.
Ania musi porozmawiać z członkiem zarządu szkoły, panem Grandem, i prosi bliźnięta, by spokojnie bawiły się w ogrodzie. Wtedy przychodzi ich nielubiana sąsiadka Ewa Trent, która chwali się strojem i oznajmia Olesiowi, że ma zostać jej wielbicielem. Dzieci wdają się z nią w awanturę, zrywają jej wstążki i szarfę, brudzą sukienkę, malują jej nogi farbą oraz wsypują trociny we włosy. Ewa wraca do domu zapłakana, a bliźnięta próbują zatrzeć ślady swojej zemsty.
Rozwścieczona pani Trent przyprowadza córkę do domu Raymondów. Ania bierze odpowiedzialność za zdarzenie, lecz matka Ewy przyznaje, że z bliźniętami trudno sobie poradzić. Ania karze Olesia i Olę, rozdzielając ich na dwie godziny. Oleś ucieka jednak przez okno i płynie łódką po stawie, po czym wpada do wody. Ola, widząc brata, również wskakuje do stawu. Ania sprowadza przemarznięte dzieci do domu i wzywa lekarza. Pani Raymond po powrocie najpierw obwinia Anię, lecz bliźnięta zapewniają, że bardzo ją polubiły. Następnego dnia ich matka przeprasza nauczycielkę, a Ania postanawia już więcej nie podejmować się podobnej opieki.
W Summerside wiele mówi się o miłości Jurka Morrowa i Doroty Westcott. Ojciec dziewczyny, Franklin Westcott, nie akceptuje związku i zabronił Jurkowi przychodzić do domu. Dorota, przyzwyczajona do podporządkowania się ojcu, nie potrafi mu się sprzeciwić. Ania, podobnie jak mieszkańcy miasta, uważa Jurka za odpowiedniego męża i zaczyna interesować się sprawą. Jednocześnie coraz bardziej martwi się o Elżbietę, która w Wiecznej Zieleni otrzymuje opiekę i dobre ubrania, lecz brakuje jej ciepła, swobody oraz zrozumienia. Ania obawia się, że z każdym kolejnym rokiem życie dziewczynki będzie stawało się coraz bardziej ograniczone.
Jurek zwierza się Ani, że chce poślubić Dorotę, ale dziewczyna boi się uciec z domu. Ania radzi mu zmusić ukochaną do ostatecznego wyboru. Wkrótce Dorota sama przychodzi po poradę. Wyznaje, że kocha Jurka, lecz przeraża ją gniew ojca. Ania przekonuje ją, by wykorzystała wyjazd Franklina do Charlottetown i przyszła do domu siostry Jurka, gdzie odbędzie się ślub. Dorota zgadza się na plan, a Jurek rozpoczyna przygotowania.
W umówiony wieczór Dorota nie zjawia się na spotkaniu. Zrozpaczony Jurek prosi Anię o pomoc. Dziewczyna idzie do Elmcroft i zastaje Dorotę zapłakaną w łóżku. Przyszła panna młoda przestraszyła się ucieczki, gniewu ojca oraz tego, że nie będzie miała wymarzonego ślubu, prezentów i wyprawy. Ania stanowczo każe jej wstać i się ubrać, ostrzegając, że Jurek nie będzie czekał wiecznie. Dorota w końcu jedzie z nią do domu Stevensów i poślubia ukochanego. Nowożeńcy proszą Anię, by zawiadomiła Franklina i spróbowała uzyskać jego przebaczenie.
Ania z obawą idzie do Elmcroft. Ku jej zdumieniu Franklin Westcott nie wpada w gniew, lecz cieszy się ze ślubu córki. Wyjaśnia, że od początku uważał Jurka za dobrą partię, ale wiedział, że mężczyźni z rodziny Morrowów najbardziej pragną tego, czego im się zabrania. Dlatego udawał nieprzejednanego ojca, chcąc podsycić uczucie Jurka i skłonić Dorotę do samodzielnej decyzji. Dziękuje Ani za pomoc, a ona przekonuje się, jak mylące były krążące po mieście opowieści o Franklinie.
Ania otrzymuje od Minerwy Tomgallon zaproszenie do wielkiego Domu Tomgallonów, siedziby dawnego rodu. W liście do Gilberta opisuje też swoje zmartwienie Elżbietą. Dziewczynka tak bardzo tęskni za ojcem, że napisała list do Boga, prosząc o jego powrót. Ania postanawia więc napisać bezpośrednio do Piotra Graysona w Paryżu i wyjaśnia mu, jak bardzo córka go potrzebuje. Tymczasem ciocie oddają Marcina pani Edmonds. Rebeka Dew, która rzekomo kota nie znosiła, wpada w rozpacz i grozi odejściem z domu. Marcin zostaje sprowadzony z powrotem, a Rebeka przestaje na niego narzekać.
Ania przychodzi na kolację do Minerwy Tomgallon. Gospodyni oprowadza ją po ogromnym, staroświeckim domu i niemal bez przerwy opowiada o tragicznych losach swoich krewnych. Wspomina wypadki, nagłe śmierci, rodzinne konflikty, zniknięcia i skandale, wszystkie wiążąc z rzekomą klątwą Tomgallonów. Ania ogląda kolejne pokoje, portrety i rodzinne pamiątki. Minerwa z dumą przedstawia rodzinne tragedie jako dowody działania klątwy, która ma ciążyć nad jej rodem.
Po kolacji Minerwa kontynuuje rodzinne historie. Z powodu ulewy zatrzymuje Anię na noc i umieszcza ją w pokoju ciotki Arabelli, nie szczędząc przy tym kolejnych makabrycznych wspomnień. Początkowo atmosfera starego domu działa na wyobraźnię Ani, lecz dziewczyna przypomina sobie, że przez sześć pokoleń musiały wydarzyć się tam także chwile radości, narodziny, wesela i zabawy. Rano Minerwa przyznaje, że poprzedniego dnia obchodziła urodziny i cieszyła się obecnością młodego gościa. Po powrocie Ania dowiaduje się, że w Summerside rzeczywiście wierzono w klątwę rodu.
Zbliżający się wyjazd Ani z Summerside napełnia Elżbietę rozpaczą. Dziewczynka nadal żyje nadzieją na „Jutro”, czyli czas wolności i szczęścia, którego nie znajduje w surowym domu babki. Ania zabiera ją na Latającą Chmurę. Na wyspie Elżbieta zostaje na chwilę sama i poznaje nieznajomego mężczyznę, który traktuje ją z niezwykłą czułością, zamawia jej lody z dżemem truskawkowym i z zainteresowaniem słucha jej opowieści o Jutrze. Dziewczynka natychmiast obdarza go sympatią. W drodze powrotnej spod kontroli woźnicy wymyka się kabriolet, który pędzi wprost na Elżbietę.
Elżbieta odzyskuje przytomność po wypadku i słyszy rozmowę Ani z nieznajomym z wyspy. Okazuje się, że jest nim Piotr Grayson. Otrzymał list Ani i przyjechał, aby sam zobaczyć córkę przed rozmową z panią Campbell. Dziewczynka nie odniosła poważnych obrażeń. Ojciec oznajmia jej, że zabiera ją ze sobą i że już nigdy się nie rozstaną. Elżbieta upewnia się jeszcze, że babcia i Kobieta nie będą z nimi mieszkały, po czym z radością stwierdza, że wreszcie znalazła swoje „Jutro”.
Ania pisze do Gilberta ostatni list z Szumiących Topoli. Kończy trzeci rok pracy i przygotowuje się do opuszczenia Summerside oraz przyszłego małżeństwa. Wspomina uczniów i przyjaciół, cieszy się szczególnie losem Elżbiety, którą ojciec zabiera do Bostonu. Julianna została sekretarką człowieka podróżującego po świecie i rozpoczęła życie, o jakim marzyła. Mieszkańcy miasta urządzają Ani pożegnalne kolacje, a Minerwa daje jej pierścionek ze szmaragdem. Ania żegna także te miejsca, które przez trzy lata stały się jej bliskie: wieżę, cmentarz, kotlinkę i Aleję Duchów. Najtrudniejsze jest rozstanie z ciocią Kasią, ciocią Misią i Rebeką Dew. Rebeka, niezdolna pożegnać się osobiście, zostawia wzruszający list. Gdy Ania odjeżdża, widzi ją w oknie wieży, machającą białym ręcznikiem.
Aktualizacja: 2026-08-27 19:29:25.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.