Anton Czechow w opowiadaniu „Dyplomata” w humorystyczny sposób ukazuje nieporadność człowieka wobec trudnych i bolesnych sytuacji. Historia pułkownika Piskariewa pokazuje, że nadmierna ostrożność i próba przekazania złej wiadomości w sposób jak najbardziej delikatny mogą prowadzić do nieporozumień i groteskowych konsekwencji.
Spis treści
Po śmierci Anny jej krewni postanowili powiadomić męża za pośrednictwem pułkownika Piskariewa. Mężczyzna nie potrafił jednak przekazać tragicznej wiadomości wprost. Nie powiedział jej bezpośrednio, ale mąż sam domyślił się, co się wydarzyło. Pułkownik wrócił przekonany, że nie wykonał zadania.
Historia rozpoczyna się od śmierci Anny, żony radcy tytularnego Michała Piotrowicza. Małżonkowie od pewnego czasu nie mieszkali razem, jednak mężczyzna wciąż kochał żonę i niedawno odwiedzał ją, prosząc o przebaczenie za swoje wcześniejsze zachowanie. Krewni i znajomi zmarłej zaczęli więc zastanawiać się, w jaki sposób przekazać mu tragiczną wiadomość. Obawiali się, że bezpośrednia informacja może być dla niego zbyt wielkim wstrząsem, ponieważ uchodził za człowieka chorowitego i wrażliwego.
Zapłakana ciotka Anny poprosiła o pomoc pułkownika Arystarcha Iwanycza Piskariewa, przyjaciela Michała. Uznała, że jako osoba bliska wdowcowi będzie potrafił odpowiednio przygotować go na wiadomość o śmierci żony. Poleciła mu jednak zachować szczególną ostrożność: najpierw delikatnie wprowadzić rozmówcę w temat, a dopiero później powiedzieć wprost o tragedii. Piskariew zgodził się i udał się do urzędu, w którym pracował Michał.
Pułkownik zastał przyjaciela przy sporządzaniu bilansu. Zamiast od razu przejść do celu wizyty, zaczął prowadzić długą i pozornie przypadkową rozmowę. Mówił o pogodzie, wiośnie i przyjemności spacerowania po mieście. Następnie zaczął wychwalać życie kawalerskie i wdowieństwo. Przekonywał, że człowiek samotny jest całkowicie wolny, może robić, co chce, i nie musi tłumaczyć się nikomu ze swojego postępowania.
Piskariew coraz bardziej rozwijał temat, przedstawiając małżeństwo jako źródło kłopotów. Narzekał na wydatki, wizyty gości, dzieci oraz kobiece kaprysy. W końcu jako przykład podał właśnie Michała. Przypomniał, że jego małżeństwo nie było szczęśliwe i że żona wyrzuciła go z domu. Michał zaprotestował, twierdząc, że to on ponosi winę za rozpad związku, a nie Anna. Mimo to Piskariew nadal krytykował kobietę, nazywając ją złośliwą, samowolną i trudną w pożyciu.
Pułkownik tak bardzo skupił się na swojej „dyplomatycznej” metodzie, że zaczął popełniać kolejne błędy. W pewnym momencie, mówiąc o Annie, niechcący określił ją jako „nieboszczkę”. Michał natychmiast zwrócił na to uwagę i zapytał, co ma na myśli. Piskariew szybko zaczął się wycofywać, zaprzeczył swoim słowom i przekonywał przyjaciela, że źle go zrozumiał. Twierdził nawet, że tego samego ranka odwiedzał Annę i że kobieta nadal zachowywała się tak samo jak wcześniej.
Michał coraz bardziej podejrzewał jednak, że pułkownik coś przed nim ukrywa. Piskariew ponownie próbował przekonać go, że nie powinien tak mocno kochać żony, i po raz kolejny nieświadomie użył wobec niej określenia odnoszącego się do osoby zmarłej. Wtedy Michał wprost zapytał, czy Anna umarła. Pułkownik znów zaczął zaprzeczać, ale jego chaotyczne wypowiedzi tylko pogłębiały podejrzenia rozmówcy.
Piskariew próbował jeszcze ratować sytuację. Twierdził, że Anna żyje, jednak jednocześnie wspomniał o odprawianej panichidzie, czyli nabożeństwie żałobnym. Kiedy Michał zapytał, dlaczego miałoby się ono odbywać, pułkownik całkowicie się pogubił. Zaczął tłumaczyć, że właściwie nie chodziło o panichidę, lecz o coś innego, a potem odwrócił się do okna i udawał, że dokucza mu kaszel.
Michał zrozumiał wreszcie, że przyjaciel celowo próbuje przygotować go do tragicznej wiadomości. Zdenerwowany stwierdził, że cała ta „dyplomacja” jest niepotrzebna, i ponownie zapytał wprost, czy jego żona nie żyje. Piskariew nadal nie potrafił jednoznacznie odpowiedzieć. Zaczął mówić o tym, że wszyscy ludzie kiedyś umrą i że śmierć jest czymś naturalnym. W ten sposób ostatecznie potwierdził najgorsze obawy Michała, mimo że formalnie wciąż próbował im zaprzeczać.
Michał najpierw zbladł, a następnie zapytał cicho, o której godzinie zmarła Anna. Pułkownik ponownie zapewniał, że kobieta wcale nie umarła. Próbując przekonać przyjaciela, powiedział jednak, że gdy ją odwiedzał, w domu odprawiano nabożeństwo żałobne. Sprzeczności w jego wypowiedziach sprawiły, że Michał był już całkowicie pewien śmierci żony. Zarzucił Piskariewowi, że niepotrzebnie go zwodzi, zamiast od początku powiedzieć prawdę.
W końcu Michał nie wytrzymał napięcia. Strasznie pobladł, osunął się na fotel i wybuchnął histerycznym płaczem. Jego koledzy natychmiast zerwali się od swoich biurek i ruszyli mu z pomocą. Tymczasem Piskariew wciąż nie rozumiał, dlaczego przyjaciel tak rozpacza. Nadal przekonywał go, że Anna żyje, że lekarze rzekomo mają nadzieję na jej wyzdrowienie i że mogą nawet razem do niej pojechać. W tym samym wywodzie ponownie jednak przejęzyczył się, wspominając o panichidzie i nazywając kobietę nieboszczką.
Pułkownik w końcu zrezygnował z dalszych prób i opuścił urząd. Wrócił do mieszkania zmarłej, rzucił się na kanapę i zrozpaczony oświadczył jej krewnym, że więcej nie podejmie się podobnej misji. Był przekonany, że powiedział Michałowi zaledwie kilka niewinnych słów i tylko lekko zasugerował, co się wydarzyło, podczas gdy wdowiec niemal stracił przytomność. Piskariew nie zauważył, że to właśnie jego niezręczne aluzje, sprzeczności i kolejne przejęzyczenia sprawiły, iż Michał sam domyślił się prawdy.
Aktualizacja: 2026-08-25 18:27:01.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.