„Pałuba” to powieść, której autorem jest Karol Irzykowski. Opublikowano ją w 1903 roku; przedstawia historię życia Piotra Strumieńskiego, który nie potrafi się pozbyć wspomnień o zmarłej pierwszej żonie.
Spis treści
Piotr Strumieński, wychowany w majątku Strumieńskich i adoptowany przez Adama, po śmierci opiekuna dziedziczy Wilczę, lecz musi zmierzyć się z niechęcią rodziny. We Włoszech poznaje malarkę Angelikę, z którą tworzy związek oparty na ideale czystej miłości. Po śmierci ich dziecka Angelika popełnia samobójstwo, a Piotr przez lata idealizuje ją i buduje wokół jej pamięci „życie podziemne”. Później żeni się z Olą, lecz wciąż porównuje ją ze zmarłą i próbuje wciągnąć w kult Angeliki. Małżeństwo doświadcza licznych kryzysów, zazdrości i zdrad. Strumieński stopniowo podważa własne ideały, romansuje z Berestajką i Pauliną, burzy muzeum Angeliki i szuka nowych sposobów życia. Wychowuje syna Pawełka, któremu przekazuje część swoich fantazji. Chłopiec wiąże postać Angeliki z „Pałubą”, a później z obłąkaną Ksenią. Po serii dramatycznych zdarzeń Ksenia ginie z ręki Piotra, a Pawełek później umiera w wypadku. Strumieński znów łączy przeszłość w mistyczną całość i ostatecznie wraca do kultu Angeliki.
Narrator, nękany bezsennością i snami, podczas podróży archeologicznej poznaje Marię Dunin, kobietę żyjącą niemal wyłącznie światem niezwykłych snów o tajemniczym kochanku. Trafia do jej rodzinnej kolonii i odkrywa Bractwo Wielkiego Dzwonu, któremu przewodzi Acheronta Movebo. Próbuje uleczyć Marię, bada jej sny, publikuje jej historię i zaręcza się z nią, lecz tajemnicza księga o Wielkim Dzwonie ponownie wzmacnia jej urojenia. Zazdrosny narrator chce wyrwać ją spod wpływu fantomu, a później nocą wdziera się do jej pokoju i doświadcza halucynacji. Wkrótce zostaje przyjęty do Bractwa, poślubia Herminę i uczestniczy w obrzędach. Maria stopniowo ślepnie, traci mowę i umiera. Jej ciało zostaje rozłożone chemicznie, księga zostaje spalona, a narrator zostaje wysłany przez Bractwo w świat. Po latach zostaje bibliotekarzem królewskim i sporządza sztuczne palimpsesty, ujawniając, że sam należy do Bractwa.
Rozdział przedstawia wieś Wilczą w Galicji oraz dwór należący do rodziny Strumieńskich, którego ostatnim właścicielem jest Piotr Strumieński. Dwór leży około kilometra od wsi i składa się z dwóch skrzydeł połączonych korytarzem, z facjatką pośrodku. Prawe skrzydło zajmują głównie domownicy, lewe przeznaczone jest dla państwa. Przed budynkiem znajduje się gazon ze starą lipą, a od salonu wychodzi się do ogrodu pełnego kwiatów i klombów. Dalej rozciąga się sad, altanka i część coraz bardziej przypominająca las. W ogrodzie stoi kaplica, z której widać cmentarz, a niedaleko jednej z furtek znajduje się głęboka studnia ukryta wśród grabów. Za dworem ciągną się pola, wydmy i brzeg dużej rzeki. Jej dopływ, Wontok, płynie kaskadami przez lesisty jar. W pobliżu znajdują się skały zwane Organami oraz nowy park z pałacem i stawem. Do dworu prowadzi droga, a przed bramą objeżdża się gazon trzy razy.
Rodzina Strumieńskich dzieli się na dwa skłócone odłamy. Adam Strumieński, właściciel Wilczy, potępia powstania i żyje w odosobnieniu z kalekim synem Robertem. Towarzyszem chłopca zostaje Piotr Włosek, syn leśniczego przypadkowo zastrzelonego przez Adama. Piotr dorasta u Strumieńskich, znosi przewagę Roberta i stopniowo się z nim zaprzyjaźnia. Wśród domowników powstaje plotka, że jest nieślubnym synem Adama, co z czasem budzi w nim dumę i poczucie wyjątkowości. Robert wybiera malarstwo i hulaszcze życie, Piotr zaś początkowo zamierza zostać księdzem. Adam nakazuje mu jednak czuwać nad Robertem i planuje dla niego rolę rządcy. Piotr przyjmuje sugestię, jakoby był naturalnym synem Adama. Robert popada w konflikt z krewnymi, choruje na suchoty i umiera we Włoszech. Adam uznaje za winnych Maryuszów, adoptuje Piotra i ustanawia go spadkobiercą. Piotr utrzymuje się wcześniej z udzielania lekcji.
Po śmierci starego Strumieńskiego Piotr zostaje uznany przez rodzinę za intruza, który bezprawnie przejął majątek. Krewni wszczynają proces spadkowy, podważają jego pochodzenie i nastawiają przeciw niemu sąsiadów. Piotr początkowo próbuje się z nimi pojednać, lecz po odrzuceniu zamyka się na ugodę i postanawia urządzić życie po swojemu. Ceni zdobyty majątek, pamiętając o dawnym ubóstwie i upokorzeniach. Nie czuje się jednak częścią ani warstwy chłopskiej, ani szlacheckiej. Wpływ Roberta pozostawia w nim podejrzliwość, wrażliwość na urażenia, skrytą brutalność, pesymizm i romantyczne wyobrażenia. Piotr idealizuje kobiety i miłość, choć zdobywa doświadczenia erotyczne. Własną nieśmiałość próbuje przedstawiać jako cnotę, a urodę uważa za wartość. Ćwiczy ciało pracą fizyczną i także marzy o wyjątkowej miłości, która miałaby wynagrodzić mu lata samotności, poniżeń i niepewnych relacji z ludźmi.
Po objęciu spadku Piotr wyjeżdża do Włoch, chcąc przeżyć na nowo miejsca odwiedzane z Robertem. Wśród artystów poznaje malarkę Angelikę Kauffmann i zaczyna pobierać u niej lekcje. Wkrótce zakochują się w sobie, tworząc związek oparty na wyobrażeniach o idealnej, czystej miłości. Zawierają ślub czystości, lecz później Angelika poddaje się operacji i ich relacja staje się także zmysłowa. Wspólnie tworzą „Księgę Miłości” i snują fantazje o śmierci z miłości. Po oskarżeniach Angeliki o plagiat wracają do Wilczy, gdzie Piotr urządza dla niej atelier. Między małżonkami pojawiają się jednak napięcia. Ciąża budzi w Angelice lęk przed utratą urody, talentu i uczuć męża. Po przedwczesnym porodzie dziecko umiera, a Angelika przeżywa zaburzenie umysłowe. Staje się chłodna wobec Piotra, po czym nocą rzuca się do studni i umiera. Piotr znajduje przy niej list i odpowiada na ostatnie pytanie przysięgą.
Po śmierci Angeliki Strumieński pogrąża się w rozpaczy i obsesyjnie wraca do studni, w której zginęła żona. Odtwarza szczegóły jej śmierci, nocami chodzi po ogrodzie i w końcu przenosi się do leśniczówki, odcinając się od ludzi. Z czasem rozpacz słabnie, a pamięć o Angelice łączy się z zachwytem nad przyrodą i tęsknotą za dawną miłością. Piotr próbuje zachować wstrzemięźliwość, idealizuje zmarłą i szuka z nią kontaktu poprzez wspomnienia, obrazy, duchy, halucynacje oraz sny. Eksperymenty nie przynoszą skutku, a niewiara w życie pozagrobowe powraca. Po pogryzieniu przez podejrzanego psa Strumieński ryzykuje własnym życiem, lecz zdrowieje. Wieść o rzekomej próbie samobójczej wzbudza współczucie sąsiadów, a Maryusze wycofują proces. Wiosenna powódź zmusza Piotra do działania i pomagania innym, co ostatecznie przywraca go do życia i osłabia jego pogrążenie w żałobie oraz własnym cierpieniu.
Po ustąpieniu powodzi Strumieński postanawia przerwać okres żałoby i wyjechać. W Dreźnie odwiedza ojca Angeliki, lecz niewiele dowiaduje się o jej przeszłości i zniechęcony rodziną zmarłej postanawia zerwać kontakt. Następnie jedzie do krewnych Strumieńskich, aby zakończyć spór i poznać Olę, którą rodzina przeznacza mu na żonę. Dziewczyna jest dobrze wychowana, towarzyska i świadoma, że małżeństwo będzie korzystne. Kocha się w niej malarz Gasztold, jednak Ola zwraca się ku Piotrowi. Między mężczyznami dochodzi do sporów o sztukę, z których Strumieński zwykle wychodzi zwycięsko w oczach otoczenia. Wkrótce Piotr żeni się z Olą i przepisuje na nią dwa folwarki. Podczas podróży poślubnej do Szwajcarii próbuje związać się z nią uczuciowo i osłabić pamięć o Angelice. Dostrzega jednak różnice między żonami. Ola nie chce przedłużać podróży i pragnie powrócić do Wilczy, a Piotr zgadza się na powrót.
Po powrocie do Wilczy Strumieński coraz wyraźniej porównuje Olę z Angeliką i odczuwa, że nowe małżeństwo nie odpowiada jego dawnym wyobrażeniom o miłości. Chce wciągnąć żonę w kult zmarłej, dlatego ostentacyjnie odwiedza jej muzeum i podsyca ciekawość Oli. Po kłótni małżonkowie godzą się, gdy Ola oznajmia, że jest w ciąży. Piotr pokazuje jej muzeum, obrazy Angeliki oraz „Księgę Miłości” i opowiada o dawnej relacji. Próbuje nawet przekonać Olę, że ich dziecko mogłoby w pewien sposób należeć do Angeliki. Rodzi się jednak syn Paweł, podobny do matki. Strumieński nadal żąda od Oli współuczestnictwa w swoich wspomnieniach, a nawet proponuje, by naśladowała Angelikę. Ola odmawia i coraz bardziej sprzeciwia się jego dziwactwom. Piotr stopniowo uznaje swoje wymagania za przesadne, przestaje narzucać żonie pamięć o zmarłej i postanawia zachować ostatnie tajemnice Angeliki wyłącznie dla siebie.
Strumieński próbuje zerwać z dawną wyjątkowością i dostosować się do otoczenia. Wstydzi się swojej przeszłości z Angeliką, uznaje ją za przejaw sentymentalizmu i erotomanii, odsuwa sztukę oraz zwraca się ku nauce, zdrowiu i aktywnemu życiu. Zaczyna ćwiczyć, kuć żelazo, uczestniczyć w życiu towarzyskim i idealizować Olę jako prostą, zdrową kobietę. Przechodzi też na pozycje konserwatywne i arystokratyczne, angażuje się w działalność obywatelską, lecz szybko się nią rozczarowuje. Traci pieniądze w sprawie pana X., a jego stosunki ze stryjem Oli stają się konfliktowe. Zbliża się do księdza Huka i rozpoczyna budowę kościoła, ale ta znajomość kończy się rozczarowaniem. Z czasem również jego zapał do czynów słabnie. Strumieński ogranicza się już do rutynowych obowiązków, przyjmuje oportunistyczny sposób życia i nazywa siebie „artystą życia”, choć jego próba przemiany kończy się niepowodzeniem.
Do Oli przyjeżdża kuzynka, pani Mossorowa, która zachęca ją do zwierzeń o małżeństwie i zaczyna kokietować Strumieńskiego. Chce udowodnić Oli, że jej mąż może być niewierny, lecz Piotr odrzuca jej zaloty, częściowo z ambicji, nieufności i obawy przed komplikacjami. Ola, choć wcześniej krytykuje męża, zaczyna być zazdrosna i zdradza kuzynce ogólne informacje o Angelice. Strumieński podejrzewa intrygę związaną również z Gasztoldem i postanawia wytrwać w wierności. Po wyjeździe Mossorowej myśli jednak o możliwości zdrady i stopniowo oswaja się z nią, choć w praktyce pozostaje wierny. Narrator analizuje przy tym „punkty wstydliwe”, czyli ukryte, drobne motywy wpływające na decyzje, oraz „garderobę duszy”, w której egoistyczne pragnienia przybierają szlachetne uzasadnienia. Pokazuje na przykładach, jak ludzie nieświadomie zmieniają własne motywy, aby zachować dobre mniemanie o sobie i innych.
Po skaleczeniu nogi i groźbie amputacji Strumieński ponownie zaczyna myśleć o śmierci, Angelice i własnym życiu. Najsilniej przywiązuje się do syna Pawełka, którego widok przywołuje wspomnienia zmarłej. Ola troskliwie pielęgnuje męża, lecz sama coraz częściej wraca myślami do Gasztolda i po jego próbie samobójczej utwierdza się w przekonaniu o własnym wpływie na niego. Małżonkowie wzajemnie podważają swoje wspomnienia i oddalają się od siebie. Strumieński tymczasem pod wpływem nowych prądów artystycznych rehabilituje własną przeszłość i twórczość Angeliki. Zaczyna pisać jej biografię, przeznaczoną także dla Pawełka, którego wychowuje po swojemu, ograniczając wpływ Oli. Wspomnienia Angeliki znów stają się dla niego źródłem dumy, pociechy i wewnętrznego szczęścia, bez żałoby. Tworzy z nich swoje „życie podziemne”, wraca do snów o zmarłej i rozważa istnienie duchów, choć sny wkrótce ustają.
Podczas pisania biografii Angeliki Strumieński czyta „Sny Maryi Dunin”, które jednocześnie przyciągają go i drażnią, bo przypominają jego własne „życie podziemne”. Zaczyna podważać część dawnych zachwytów oraz widzi w nich rolę, jaką sam sobie narzucił. W pamiętniku próbuje zachować pozór obiektywizmu, stosuje wyjaśnienia fizjologiczne i zastanawia się nad własnym udziałem w twórczości Angeliki. Wstydzi się też pisać o swojej urodzie i zmysłowej stronie związku. Coraz głębsza analiza wspomnień ujawnia rysy na idealnym obrazie miłości, możliwą zazdrość, egoizm, niewypełnione obietnice i unikanie rzeczywistego ryzyka. Piotr zaczyna także podejrzewać, że śmierć dziecka i samobójstwo Angeliki mogły mieć inne przyczyny niż dotąd sądził. Rozważa nawet rozkopanie grobu, lecz rezygnuje. Dostrzega, że pod jego „życiem podziemnym” kryje się jeszcze głębsza warstwa niewygodnych i niejasnych prawd.
Gasztold po utracie Oli przeżywa kryzys uczuciowy i artystyczny. Wątpi w talent malarski, a nieszczęśliwą miłość wykorzystuje jako wyjaśnienie własnych niepowodzeń. Gdy zapada na groźną chorobę i odczuwa zazdrość o sukces kolegi, postanawia popełnić samobójstwo, lecz jego decyzja okazuje się niejednoznaczna. Wstrzykuje sobie morfinę w dawce, która nie prowadzi do śmierci, a następnie zostaje odratowany. Po tym wydarzeniu porzuca malarstwo i zaczyna pisać powieść „Chora miłość”, opartą częściowo na historii jego relacji z Olą i Strumieńskim. Siebie przedstawia jako nieszczęśliwego artystę, Olę jako kobietę uwikłaną w uczucia, a Strumieńskiego jako filistra. Przekształca jednak wydarzenia, by zemścić się, podkreślić własne cierpienie i nadać historii literacką formę. Powieść zdobywa umiarkowane powodzenie, lecz wielu czytelników i recenzentów uznaje ją też za niemoralną i społecznie szkodliwą.
„Podziemne życie” Strumieńskiego wpływa na jego małżeństwo z Olą: gdy oddala się od Angeliki, zbliża się do żony, lecz ich relacja nadal pełna jest kłótni i pojednań. Ola z czasem staje się praktyczną gospodynią i coraz bardziej opowiada się przeciw stryjowi. Jednocześnie zachowuje sentyment do Gasztolda i z zainteresowaniem czyta jego powieść, która jej pochlebia. Podczas pobytu w Warszawie spotyka pisarza, lecz odkrywa, że ten interesuje się inną kobietą. Kokietuje go, a gdy Gasztold ją obejmuje i całuje w ramię, publicznie go potępia. Po powrocie przedstawia mężowi siebie jako wierną ofiarę jego zalotów. Strumieński, dręczony przedtem zazdrością, nie wierzy w pełni w jej wersję. Małżonkowie kłócą się, mówią nawet o rozwodzie, lecz szybko się godzą. Ich pożycie stabilizują wspólne interesy, dzieci, majątek i zainteresowanie botaniką, choć oboje pozostają od siebie wewnętrznie oddaleni.
Strumieński, szukając ujścia dla artystycznych potrzeb, interesuje się architekturą. Po śmierci stryja Maryusza zyskuje większą swobodę w Wilczy, a rozmowa z księdzem Hukiem i architektem przeradza żartobliwy pomysł budowy pałacu w rzeczywisty plan. Piotr chce wykorzystać szkic Angeliki i stworzyć gmach pełen osobistych znaczeń, lecz architekt przekonuje go do praktyczniejszych rozwiązań. Budowa wzbudza krytykę sąsiadów, a jej koszty rosną, dlatego coraz większą rolę przejmuje Ola. Strumieński stopniowo rozczarowuje się pałacem, który coraz mniej przypomina jego wyobrażenia. Jednocześnie silniej wiąże się z Pawełkiem, rozwija w nim wrażliwość artystyczną, opowiada fantastyczne historie i odsuwa go od matki. Chce uczynić z syna przyszłego artystę i pośrednika swoich marzeń o Angelice. Przygotowuje tajemnicze doświadczenie, które ma na zawsze związać Pawełka z jej postacią.
Ola odkrywa, że Pawełek potajemnie wymyka się do muzeum Angeliki, i postanawia go śledzić. Wewnątrz widzi, jak chłopiec uruchamia specjalne oświetlenie, dzięki któremu na obrazie pojawia się głowa Angeliki. Pawełek klęka przed wizerunkiem, mówi do zmarłej i traktuje ją jak żywą istotę. Przestraszona Ola zdradza swoją obecność, a chłopiec ucieka. Samotna w muzeum doświadcza kolejnych niepokojących wrażeń i zaczyna podejrzewać męża o dziwne machinacje. Gdy Strumieński wraca, nie wie jeszcze, co się wydarzyło, a Pawełek także nic mu nie mówi. Ola oczekuje wyjaśnień, lecz rozmowę odciąga wiadomość o zaręczynach Gasztolda. Później zazdrość o Angelikę narasta w niej mocniej. Uważa, że Piotr ukrywa przed nią własny świat i zabrał jej syna. Zaczyna postrzegać siebie jako skrzywdzoną żonę, grozi w myślach rozwodem, lecz równocześnie budzi w sobie silniejsze przywiązanie do Strumieńskiego.
Po niespokojnej nocy Ola odbiera bukiet róż od męża i uznaje go za znak jego uczuć. Wkrótce do Wilczy przyjeżdżają Jelonek i ekscentryczna Berestajka. Strumieński zaczyna z nią flirtować, co budzi w Oli zazdrość, ale zarazem zwiększa jej zainteresowanie mężem. Podczas konnej wycieczki Berestajka prowokuje Piotra, a później pozwala mu się pocałować. Strumieński postanawia pójść dalej i prowadzi ją do muzeum Angeliki, gdzie dochodzi między nimi do zdrady. Po wszystkim kobieta chłodno go odtrąca i wyjeżdża, co jeszcze bardziej go upokarza. Ola domyśla się, co zaszło, lecz nie robi awantury i zyskuje wobec męża większą przewagę. Piotr znów odwiedza grób Angeliki i zapisuje na nim słowa „Ego te non amo”, lecz później żałuje tego gestu. Od Pawełka dowiaduje się też, że Ola odkryła tajemnicę muzeum. Małżonkowie zaczynają więc budować wobec siebie nowe pozory i przygotowują się do dalszego starcia.
Ola nocą przychodzi do Strumieńskiego, lecz ten, wyrwany ze snu, bierze ją za napastnika i niemal dusi. Gdy orientuje się w pomyłce, przeprasza, a małżonkowie zbliżają się do siebie. Piotr zaczyna opowiadać o Angelice i prowadzi Olę do muzeum, gdzie pokazuje jej sekret obrazu. Chcąc zerwać z dawnym kultem, rozbija szybę, kaleczy się i namawia żonę do okazania pogardy wizerunkowi. Dochodzi między nimi do zbliżenia przed portretem Angeliki. Strumieński wyznaje potem, że uważa się za winnego jej samobójstwa, lecz Ola ujawnia podwiązkę Berestajki i oskarża go o zdradę. Po kolejnej kłótni małżonkowie godzą się. Piotr opowiada żonie dokładnie o ostatniej nocy Angeliki, jej groźbie samobójstwa i własnej bierności. Ola go pociesza, a on wraca samotnie do muzeum, gdzie wspomina obie kobiety. Narrator wyjaśnia, że śmierć Angeliki miała wiele przyczyn, a Strumieński z czasem wyolbrzymił swoją winę.
Strumieński postanawia ostatecznie zamknąć epizod Angeliki i usprawiedliwia przed sobą potrzebę nowego życia miłosnego. Dawny kult zmarłej poddaje ostrej krytyce, a zdradę z Berestajką traktuje jako dowód, że chce żyć swobodniej. Aktorka wyzywa go na pojedynek, lecz spotkanie kończy się rozmową, a kolejne schadzki nie dochodzą do skutku. Piotr coraz bardziej interesuje się Pauliną, młodą nauczycielką dzieci. Jednocześnie symbolicznie żegna Angelikę, wygasza jej obraz, a następnie każe zburzyć muzeum. Wkrótce nawiązuje romans z Pauliną. Ola dowiaduje się o zdradzie, lecz po kłótniach zaczyna ją tolerować, a Paulina pozostaje w domu. Strumieński widzi w tym układzie nową formę miłości, choć miał zerwać z podobnym idealizowaniem. Później rozmowa z publicystą zniechęca go do skrajnej rozwiązłości. Zaprasza Gasztolda, pokazuje mu obrazy Angeliki i częściowo mistyfikuje historię dawnej miłości.
Autor ujawnia swój stosunek do Strumieńskiego i przyznaje, że jego próby pogłębienia miłości uważa za istotne, choć prowadzące do chaosu. Broni także obecnej w życiu „komedii”, czyli świadomego odgrywania roli, która może pomagać w tworzeniu wyższych form uczuć. Rozważa granice szczerości, natury i nienatury oraz dochodzi do wniosku, że plan absolutnej miłości i wierności musiał się rozpaść pod naporem rzeczywistości. Następnie przedstawia własną metodę badania psychiki: teorię bezimienności, według której słowa takie jak „miłość”, „wierność” czy „zazdrość” upraszczają i fałszują złożone zjawiska. Pokazuje też wpływ schematów, pojęć i chwilowych stanów na myślenie. Podkreśla znaczenie analizy techniki zdarzeń i kultury szczerości. Na koniec podważa również własne teorie, przyznaje się do chaosu myślenia i stwierdza, że Strumieński jest konstrukcją złożoną z jego wspomnień, fantazji i pomysłów.
Strumieński przestaje kierować wychowaniem Pawełka i wysyła go do szkoły. Chłopiec zachowuje jednak stworzoną przez ojca fantazję o tajemniczej kobiecie z obrazu, którą nazywa Pałubą. Z czasem łączy ją z własnymi lękami, snami i urojeniami. Podczas wakacji spotyka wiejską obłąkaną Ksenię, zwaną Pałubą, i uznaje ją za istotę związaną z dawną tajemnicą. Zaczyna potajemnie ją dokarmiać, a później dochodzi między nimi do relacji erotycznej. Gdy zostają przyłapani, Pawełek ucieka, wpada do wody, a później podczas kolejnej próby ucieczki spada z okna i choruje. W gorączce miesza wspomnienia Angeliki i Kseni. Strumieński obwinia za stan synka własne wychowanie i przeżywa kryzys moralny. Ksenia wdziera się do pokoju chorego Pawełka, atakuje go, a Strumieński podczas szamotaniny zabija ją strzałem. Autor wyjaśnia, że „Pałuba” symbolizuje rzeczywistość rozbijającą ludzkie konstrukcje i złudzenia.
Strumieński uważa, że wkroczył w dojrzałą fazę życia, w której wcześniejsze ideały zastąpił sceptycyzmem, wygodą i przekonaniem o doświadczeniu. Nadal interesuje się literaturą i naukami przyrodniczymi, utrzymuje romans z Pauliną i odnawia znajomość z Berestajką. Ola toleruje jego zdrady, a nawet opiekuje się Pauliną, która ostatecznie wyjeżdża, by wyjść za mąż. Życie Strumieńskiego zaczyna się powtarzać. Pawełek dorasta, porzuca malarstwo i oddaje się sportom. Podczas jazdy na niesfornym koniu uderza głową o bramę stajni i umiera. Po okresie rozpaczy Strumieński ponownie zaczyna łączyć wydarzenia swego życia w pozorne, mistyczne związki. Śmierć syna wiąże z Angeliką, Kseńką, Berestajką, Olą i Pauliną, tworząc własną historię pełną znaków i objawień. Kult Angeliki osiąga ostateczną, uduchowioną formę, a Piotr postanawia przed śmiercią jeszcze raz otoczyć się jej obrazami i wspomnieniami.
Aktualizacja: 2026-08-19 01:52:03.
Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.