Cogito ergo sum (Myślę, więc jestem) – interpretacja, znaczenie i historia słów Kartezjusza

Autorka opracowania: Marta Grandke.
Autor Kartezjusz

Kartezjusz to jeden z najbardziej znanych i cenionych myślicieli, który ukształtował współczesną filozofię. Uznaje się go wręcz za ojca nowożytnej filozofii. Jest twórcą licznych traktatów, które przedstawiały jego przemyślenia i refleksje. W jednym z takich wywodów pojawiło się sformułowanie cogito ergo sum.

Spis treści

Cogito ergo sum – znaczenie

Co tak właściwie oznacza łacińskie zdanie cogito ergo sum? W tłumaczeniu na język polski znaczy ono „myślę, więc jestem”. To konkluzja wywodu Kartezjusza, w którym szukał on niepodważalnych podstaw wiedzy. Nie da się podważyć faktu myślenia, zatem konsekwencją tego jest istnienie podmiotu, który myśli. W ten sposób Kartezjusz wnioskuje, że istnieje wiedza pewna.

Początkowo zdanie zostało sformułowane w języku francuskim. Kartezjusz zamieścił je w „Rozprawie o metodzie” z roku 1637. Brzmiało ono wówczas: Je pense, donc je suis. Następnie ta sama myśl w nieco innej formie pojawia się w łacińskim traktacie „Medytacje o pierwszej filozofii” z roku 1641. Znane dziś wszystkim zdanie cogito ergo sum zostaje zamieszczone dopiero w wydanych w języku łacińskim „Zasadach filozofii” z roku 1644.

Cogito ergo sum – źródło słów

Co sprawiło, że Kartezjusz sformułował swoją myśl? Przede wszystkim poszukiwanie niepodważalnych podstaw wiedzy ludzkiej. Chciał w ten sposób skutecznie odpierać argumenty sceptyków. Był to proces, w trakcie którego Kartezjusz dokonywał systematycznych badań i odrzucał wszystkie niepewne twierdzenia. Metodę tę nazywano sceptycyzmem metodologicznym. Fundacjonalizm to z kolei poszukiwanie pewnych podstaw wiedzy.

Rozważania Kartezjusza są sformułowane w pierwszej osobie, a on sam zachęca czytelnika, by sprawdzał poprawność jego stwierdzeń, sam zaś podważa wszelkie znane mu tezy. Kartezjusz wymaga od wiedzy, by była ona klarowna i poprawna oraz by nie dało się podważyć jej prawdziwości. Powinna ona być łatwo dostępna i zrozumiała dla każdego, kto pragnie się z nią zapoznać.

Cogito ergo sum – interpretacja

Kartezjusz, tak jak sceptycy, wskazuje, że zmysły potrafią fałszować dane, zatem informacje, które od nich pochodzą, są wątpliwe. Człowiek może mylić się co do tego, co postrzega zmysłami. Co więcej, można wątpić też w sam fakt posiadania organów zmysłowych, a nawet posiadania ciała. Kartezjusz proponuje eksperyment myślowy, w którym należy założyć, że złośliwy demon przejmuje nad człowiekiem kontrolę. W wyniku tego zwodzi on człowieka co do faktu istnienia świata zewnętrznego i ciała, które opanował. Jednak nawet w tak skrajnej sytuacji demon nie jest w stanie oszukiwać człowieka co do istnienia pewnego „ja”, które może wątpić w istnienie tego świata. Można wątpić we wszystko, ale nie w istnienie podmiotu, który te wątpliwości wyraża. Człowiek może nie być pewien tego, kim jest i jaki świat go otacza, ale fakt, że myśli, sprawia, że istnieje osoba, która myśli. To właśnie sprawia, że słowa Kartezjusza cogito ergo sum stanowią prostą, niepodważalną ideę, na podstawie której można formułować kolejne sądy.

Warto zauważyć, że podobną myśl podał już Augustyn z Hippony, który żył przed Kartezjuszem. On także walczył z argumentami sceptyków poprzez przyjęcie ich strategii metodologicznej. Według Augustyna człowiek może także wątpić we wszystko, nawet w istnienie Boga, ale nie może zwątpić w to, że on sam istnieje. To, że człowiek się myli, dowodzi zaś jedynie jego istnienia, gdyż skoro myli się, to istnieje. Jak widać, słowa Kartezjusza wyrażają myśl, która towarzyszyła filozofom już od wielu wieków.


Przeczytaj także: Racjonalizm w Rozprawie o metodzie

Aktualizacja: 2026-08-11 13:47:52.

Staramy się by nasze opracowania były wolne od błędów, te jednak się zdarzają. Jeśli widzisz błąd w tekście, zgłoś go nam wraz z linkiem lub wyślij maila: [email protected]. Bardzo dziękujemy.