Quasi Una Fantasia

Autorem wiersza jest Jan Brzechwa

1
Okazałaś się najcudowniejszą kochanką. Mówię ci to ja, stary Don Juan. Wiesz sama, że nie ja tego chciałem. Przeciwnie, broniłem się. Wreszcie jednak uległem. Ale teraz nie żałuję. Nie każdemu mężczyźnie w moim wieku dane jest przeżyć równie pasjonującą przygodę. Mógłbym powiedzieć - miłość, ale nie chcę się ośmieszać. Jesteś, Agnieszko, taka młoda! A ja? Starszy pan, któremu raczej wypadałaby poddać się rezygnacji i żyć wspomnieniami. O, właśnie. Niektóre z tych wspomnień ściśle związane są z tobą. Oświadczyłaś mi, że czujesz wewnętrzny imperatyw, aby mnie uczynić pierwszym swoim mężczyzną, że przemożna siła kazała ci spędzić tę noc ze mną. Wewnętrzny imperatyw. To ładnie powiedziane. Co prawda brzmi trochę antycznie. Że niby tak postanowiła Afrodyta albo któryś z innych bogów nieśmiertelnych. Nie będę się z tobą spierał. Ale wobec tego pozwól, że postaram się rozumować tymi samymi kategoriami, a to z kolei wymaga pewnych zwierzeń. Spośród przygód mojego bujnego i długiego życia muszę opowiedzieć ci dwie, gdyż to one prawdopodobnie przyczyniły się do obudzenia w tobie owego wewnętrznego imperatywu. Jestem wprawdzie zdecydowanym racjonalistą, ale chętnie przyjmę to mistyczne usprawiedliwienie mojej wobec ciebie uległości. Przysuń się do mnie, o tak, i posłuchaj. Nie, nic się nie stało. Po prostu połaskotały mnie twoje włosy. Teraz już dobrze. Tylko proszę cię, nie zaśnij. Nawet gdyby cię moje opowiadanie cokolwiek nużyło.
Działo się to na początku roku 1926. Wiem, że dziewczęta w twoim wieku nie lubią takich zamierzchłych historii. Ale możesz być pewna, że i ciebie czas nie oszczędzi. Ani się obejrzysz, jak nasza dzisiejsza rozmowa stanie się odległym wspomnieniem z epoki dawno minionej. Nie zdajesz sobie sprawy, jak szybko biegną lata. Byłem i ja niegdyś młody. Ba, najmłodszy ze wszystkich. Wtedy nie uwierzyłbym nawet, że spotka mnie złośliwość losu, która każe mi przekroczyć pięćdziesiątkę. Uważam to za jawne bezprawie, gdyż nigdy jeszcze nie czułem w sobie tylu sił żywotnych, co dziś, gdy jestem przy tobie. Ale wtedy miałem siedemnaście lat i ze sztubackim infantylizmem odczuwałem bezsens istnienia.
Tak, droga Agnieszko, możesz uważać to za przechwałki z mojej strony, ale był taki czas, kiedy miałem siedemnaście lat.
W szkole uchodziłem za wzorowego i statecznego ucznia, nic więc dziwnego, że dyrektor zaproponował mi korepetycje w domu pewnego lekarza, którego syn był dzieckiem trudnym, wymagającym pomocy w nauce, dobrego przykładu i zbawiennego wpływu. To właśnie ja miałem stać się mentorem, kimś w rodzaju Seneki dla tego rozhukanego i nieokiełznanego Neronka. Nie, Agnieszko, to tylko przenośnia. On się tak nie nazywał. Miał imię o wiele pospolitsze i niczym w historii nie utrwalone. Nazywał się Wojtek.
Gdy przyszedłem przedstawić się, pan doktor oświadczył mi, że nie może sobie z synem poradzić, że ani on, ani jego żona nie posiadają zdolności pedagogicznych, natomiast dyrektor polecił mnie jako młodzieńca, który potrafi tego małego diabła przerobić w anioła.
Wojtek miał jedenaście lat i był najniesforniejszym chłopcem, jakiego ludzkość wydała od czasów faraona Menesa. Już przy pierwszej wizycie potrafił wsunąć mi do kieszeni płaszcza okrągły kaktus, o który pokłułem sobie palce, a gdy wychodziłem, podstawił mi nogę i niewiele brakowało, żebym się rozciągnął jak długi, co pociągnęłoby za sobą całkowitą i nieodwracalną utratę autorytetu.
Po kilku dniach zorientowałem się, że musiałbym mieć asystę uzbrojonych policjantów, aby zmusić Wojtka do odrabianla lekcji. Nie mogłem go tłuc, chociaż w pełni na to zasługiwał; nie potrafiłem też obudzić w nim niezbędnego posłuszeństwa i respektu. Obrałem więc inną metodę: postanowiłem go obłaskawić. W tym celu zacząłem ulegać jego zachciankom. Prowadziłem go na mecze piłki nożnej i na filmy niedozwolone dla jego wieku, pozwalałem mu zżerać pół kilo chałwy na jednym posiedzeniu, pokrywałem wobec rodziców jego wagary, gdy zamiast do szkoły szedł na welodrom. To pozorne deprawowanie chłopca dało nadspodziewane wyniki. Zdobyłem jego zaufanie, a nawet coś więcej.
Ten mały urwis zaczął okazywać mi uczucia zbliżone do uwielbienia, stał się posłuszny i wierny jak obłaskawione tygrysiątko. Odtąd powoli, za pomocą różnych podstępnych forteli, udawało mi się kiezować nim tak, że przejął moje zamiłowanie do książek, zaczął bez sprzeciwu odrabiać lekcje i stosował się coraz chętniej do moich wymagań. Prowadziło to jednak do sytuacji, w której stawałem się raczej guwernerem niż korepetytorem. Spędzałem z nim wiele godzin ponad czas przewidziany na naukę. Miałem odtąd na Wojtka wpływ o wiele większy niż jego rodzony ojciec.
Pan doktor był współwłaścicielem prywatnej kliniki ginekologicznej. Nie przyjmował pacjentek w domu, lecz całe dni spędzał w lecznicy, odbierając porody, głównie zaś ratując przed macierzyństwem lekkomyślne panny z dobrych domów. Miał worki pod oczami, surowy wyraz twarzy i mroził otoczenie swoim nieprzystępnym sposobem bycia. Każdego pierwszego wypłacał mi wynagrodzenie ze słowami:
- No cóż... będziemy kontynuowali... mówiła mi żona, że wywiązuje się pan nieźle z podjętych obowiązków.
Nie podejrzewał, że nie pieniądze, które mi płaci, ale właśnie osoba jego żony nadawała mojej pracy sens, i tylko przez wzgląd na nią traciłem godziny, tak potrzebne mnie samemu w okresie poprzedzającym egzaminy maturalne.
Była to kobieta delikatnej, powiedziałbym - poetycznej urody, o smutnym wyrazie twarzy. Dzisiaj przyrównałbym ją do Teresy Cabarrus z abrazu Chassériau. Tak, to ta sama, dla której zakochany Tallien, by uratować ją przed gilotyną, obalił Robespierre`a. Potem na "balu ofiar" Teresa zjawiła się z obciętymi własami - "á la victime", i zapoczątkowała w ten sposób twoje dzisiejsze uczesanie. Bardzo ci w nim do twarzy, Agnieszko. Nie, wcale nie mówię niedorzeczności. Po prostu lubię przyrównywać postacie, które odegrały w moim życiu ważną rolę, do dzieł sztuki. W ten sposób utrwałam je sobie w pamięci. Pytasz o Wojtka? Oczywiście. Przypomina mi jednego z urwisów Murilla, tego z melonem. A ty? O, ty, Agnieszko, w swojej uległej nagości jesteś jak "Dziewczyna z papugą" Courbeta. Gdy będziesz w Paryżu, postaraj się ten obraz zobaczyć. A papuga - to ja. Papuga gadająca, która opowiada ci pradawne swoje dzieje.
Pani doktorowa była dużo starsza od Teresy, ale w moich oczach godna największego uwielbienia. Pamiętam jej zatroskane wejrzenie i wyraz bezsilnej rozpaczy, kiedy usiłowała okiełznać niesfornego Wojtka. Nie mogła poradzić sobie ani z nim, ani z gospodarstwem, ani z wymagającym i bezwzględnym mężem, który potraiił bez słowa wyjść z domu, jeśli obiadu nie podano na czas. Był to jeden z tych tyranów, brutalnych wobec żony, ale pełnych kurtuazji w stosunku do innych kobiet.
Moja Teresa - przyjmijmy umownie to imię - miała usposobienie pełne uległości. Tym łatwiej mężowi udawało się ją pognębić. Stałem się więc guwernerem Wojtka, gdyż pragnąłem ulżyć jej troskom. Tak, zakochałem się, masz rację, Agnieszko. Ty nie wiesz, co to jest pierwsza miłość młodego chłopca, chłopca rozbudzonego, o wybujałej wyobraźni, ale nie mającego jeszcze doświadczenia i poczucia proporcji. Wszystko przybiera wtedy kształt nadzwyczajności, podniety zmysłowe, będące zaledwie przeczuciem nieznanych rozkoszy, osaczają umysł, doprowadzają go do stanu wrzenia. Mówi się, że pierwsza miłość to mrzonki i urojenia. Być może. Ale udręki młodego ciała są jak najbardziej prawdziwe i rzeczywiste.
Przeciągałem godziny lekcji, szukałem pretekstów, by przedłużyć pobyt w domu doktora, podpatrywałem każdy ruch snującej się po pokojach Teresy, odprowadzałem ją spojrzeniem, uśmiechałem się do niej, prawdopodobnie głupawo i po smarkaczowsku.
Pod byle pozorem wpadałem do Wojtka albo po Wojtka, gdyż mieszkaliśmy na tej samej ulicy. Świadczyłem Teresie drobne usługi, a kiedy pojawiły się pierwsze kwiaty, przyniosłem jej bukiecik fiołków. Powiedziałaś mi wczoraj, Agnieszko, że jestem najbardziej czarującym mężczyzną, jakiego znałaś. Czy dzisiaj nie zmieniłaś zdania? Naprawdę? To ładnie z twojej strony. Nie, przestań, nie mów w ten sposób, bo wbiję się w pychę jak łysiejący Cezar u boku Kleopatry.
Ale wróćmy do Teresy. Stała właśnie przed lustrem. Z odbicia w lustrze spojrzała na mnie i wąchając fiołki powiedziała:
- Jesteś najbardziej czarującym chłopcem, jakiego znałam.
Nie zapanowałem nad sobą. Chwyciłem ją z tyłu za ramiona i pocałowałem w ciepły, pachnący kark.
Wtedy ona odwróciła się gwałtownie, popatrzyła na mnie swoimi smutnymi oczami i powiedziała:
- Ach, ty głuptasie...
A kiedy przerażony własnym zuchwalstwem chciałem się cofnąć, nagle objęła mnie za szyję, rozchyliła wargi i przylgnęła do moich ust w długim pocałunku.
Wierz mi, Agnieszko, że ten pierwszy prawdziwy pocałunek wstrząsnął mną jak trzęsienie ziemi. To było jedno z tych przeżyć, których się nigdy nie zapomina.
Odtąd, gdy Wojtek rozwiązywał zadanla albo pisał ćwiczenia na dzień następny, wymykałem się z pokoju, odnajdywałem Teresę w sypialni lub w ciemnym korytarzu, wypełnionym szafami, i z nienasyconą pożądliwością wpijałem się w jej wilgotne, uległe wargi. To było cudowne!
Wojtek uczył się coraz lepiej, a ja coraz gorzej. Napomnienia mojej matki niewiele pomagały. Wymykałem się z domu używając różnych wybiegów i kłamstewek, a po nocach rozpalona wyobrażnia erotyczna odpędzała ode mnie sen i zamieniała krew w gorącą lawę. Nie, ty nie wiesz, Agnieszko, co to są pierwsze pożądania młodego, rozbudzonego chłopca. Nie wiesz, bo sama jeszcze jesteś uśpiona. Ani dzisiejsza noc, ani żadna z poprzednich, których nie znam, nie potrafiły cię rozpłomienić. Masz to wszystko jeszcze przed sobą. Lady Chatterley nie trafiła dotąd na swego kochanka! Pozwalam ci podziwiać moją skromność. Jestem zaledwie czarującym mężczyzną, ale nigdy nie byłem kochany tak, jak bym tego pragnął. Czy mnie rozumiesz, Agnieszko?
Teresa nie odmawiała mi pocałunków. Odczuwała potrzebę czułości i ciepła, odczuwała potrzebę zwierzeń. Żaliła się przede mna na oziębłość męża, na jego zdrady. Wiedziała, że ma romans z jakąś aktorką. Zresztą nie bardzo z tym się krył, często nie wracał do domu na noc. W Teresie budził mistyczną niemal trwogę, wymuszał na niej tolerancję wobec wszystkich swoich poczynań i bezwzględną uległość. Teresa bez szemrania godziła się z losem. Uważała swoje życie za przegrane, chociaż miała niewiele ponad trzydziestkę, a jeśli chciała żyć, to tylko dla Wojtka. W oczach jej zapalały się iskierki radości, kiedy mówiłem:
- Wojtek jest podobny do pani. Ma w sobie dużo szlachetności i dobroci serca.
Chłopca tego pozyskałem sobie chyba również i tym, że na każdym kroku podkreślałem zalety jego pięknej mamy. Sprawiało mu przyjemność okazywane jej uwielbienie, którego nie widział u własnego ajca.
Upływały tygodnie na ukradkowych pocałunkach, na oszołomieniu pierwszą, coraz bardziej płomienną, miłością.
Późną wiosną, w przededniu majowego zamachu, wymknąłem się w południe ze szkoły i od kuchni wśliznąłem się do mieszkania Teresy. Tak, Agnieszko! Zgadłaś! Z tęsknoty. Służąca Władzia, która traktowała mnie poufale i trochę z góry, powiedziała półgębkiem;
- Cóż to? Pan nie w szkole? Wojtka nie ma. A pani doktorowa się kąpie. Proszę sobie iść do stołowego i zaczekać. Jakby kto zadzwonił, niech pan otworzy, bo muszę skoczyć po włoszczyznę.
Kiedy drzwi zatrzasnęły się za Władzią, na palcach zakradłem się pod drzwi łazienki. Chwilę stałem nasłuchując, po czym zdecydowanie nacisnąłem klamkę, wszedłem i zatrzymałem się w progu. Zapario mi dech. Zobaczyłem Teresę w jej olśniewającej nagości. Czy była aż tak piękna? Nie wiem. Dla mnie na pewno. Przecież była pierwszą kobietą, którą widziałem nagą z tak bliska. Siedziała w wannie i wyglądała jak akt kobiecy Maillota. Rzeźbę tę widziałem we Francji. Teresa miała podobnie obfite kształty, tylko piersi bardziej dziewczęce, niemal takie jak ty. Spojrzała na mnie wystraszona i zawołała szorstko:
- W tej chwili stąd wyjdź! Bezczelny smarkaczl
Ale ja stałem obezwładniony widokiem jej ciała. Nie słyszałem nic prócz bicia własnego serca.
- Mówię ci, wyjdź! - powtórzyła Teresa z gniewem.
Ale ja stałem nadal jak urzeczony i pożerałem oczami to wcielenie moich tajemnych pragnień i pożądań.
Teresa, nie zwracając na mnie więcej uwagi, podniosta się ociężale z wody, wyszła z wanny i powiedziała obojętnym głosem:
- Podaj mi prześcieradło.
Otuliłem prześcieradłem jej plecy i ramiona. Przez grubą tkaninę czułem pod palcami kształt jej nagości. Przełamywałem onieśmielenie, byłem coraz pewniejszy siebie, coraz zuchwalszy. Aż nagle porwałem ją na ręce i zaniosłem do sypialni. Nie opierała się, a nawet powiedziała ze śmiechem:
- Ależ ty jesteś silny! Silny i niemądry.
Położyłem ją na łóżku i zacząłem całować, naprzód w usta i szyję, a potem z coraz większym zuchwalstwem, z zapamiętaniem i w zupełnym zamroczeniu moje usta zaczęły przesuwać się po jej ciele, jeszcze wilgotnym, coraz niżej.
Teresa palcami, wplecionymi w moje włosy, usiłowała delikatnie powściągnąć te namiętne zapędy, a równocześnie przyciskała moją głowę do swoich piersi, poddając się pieszczocie w trwożliwym milczeniu.
Dopiero gdy zacząłem rozpalać się jeszcze bardziej i niezgrabnie usiłowałem rozsunąć jej uda, nagle jak gdyby oprzytomniała. Zerwała się gwałtownie i zawołała z rozpaczą:
- Oszalałeś? Co ty robisz, głuptasie? Czy nie widzisz, że będę miała dziecko? Jestem w piątym miesiącu.
Słowa te spadły na mnie jak bicz lodowatej wody. Ogarnęła mnie słałbość, pociemniało mi w oczach.
W tym momencie uświadomiłem sobie, że ta cudowna, ukochana Teresa spędza noce w ramionach odpychającego, nienawistnego człowieka, który ją zdradza, dla którego jest tylko workiem z mięsem. Rozpacz, żal, poczucie zniewagi popchnęty mnie do drzwi. Wybiegłem na schody i tam w niewidocznym kącie długo płakałem dziecinnymi łzami.
Nie wróciłem już do tego domu. Czy dostałem maturę? Więc to cię interesuje? Tak, nadrobiłem stracony czas. Pomógł mi w tym dyrektor. Pamiętał, że wyciągnąłem z impasu syna pana doktora, który jego żonę uwałniał od niepożądanych ciąży.
Potem wyjechałem z rodzicami do Dubrownika, gdzie poznałem śliczną dziewczynę. Nazywała się Pava Macanović. Ale to jest całkiem inna historia. Po powrocie do Warszawy, kiedy moją pierwszą miłość ostudziły fale Adriatyku, spotkałem Teresę przypadkowo na ulicy. Dźwigała przed sobą wielki brzuch, miała oczy bezgranicznie smutne, podbite sińcami, wyglądała staro i nieładnie.
- Czy ci nie żal? - zapytała z bladym uśmiechem.
- Żal... - odrzekłem starając się na nią nie patrzeć.
- Może nas odwiedzisz? Wojtek wciąż ciebie wspomina.
Serce zabiło mi mocniej.
- Wojtek? Niech przyjdzie do mnie.
- Powiem mu... Do widzenia, głuptasku.
Tak zakończył się pierwszy niefortunny romans mojego życia.
Jesteś rozczarowana? Ja też byłem rozczarowany. Nie spełniona miłość pozostawia gorzki osad. Może znudziłaś się, Agnieszko, moją opowieścią? Jaki ona ma związek z tobą? Zaczekaj, przecież to jeszcze nie koniec. Bądź trochę cierpliwa. Teraz właśnie zaczyna się drugi rozdział.
2
Mógłbym powiedzieć cytując poetę, że młodość przychodzi z wiekiem. Niechętnie więc wracam do wspomnień przeszłości, a jeśli dzisiaj uległem ich przewrotnym urokom, to tylko przez wzgląd na ciebie. To twój kaprys wciągnął mnie w orbitę urojonych przeznaczeń. I nawet nie będziesz mogła pochlubić się przed sabą wymyślnym, perwersyjnym grzechem, gdyż jestem z gatunku prawdziwych Don Juanów, którzy każdą miłostkę podnoszą do rangi wielkiego przeżycia. Jeszcze nie dojrzałaś do świadomej miłości. Twoje lata są zaledwie srebrną pianką na powierzchni życia. Upoiłem się odrobiną tej pianki i wiem tylko tyle, że za godzinę opuścisz mnie dla kogoś innego. Moja pierwsza żona, a potem także druga mówiły mi tak samo jak ty. Że jestem najbardziej czarującym mężczyzną. I obie mnie porzuciły. Dlatego nie chciałbym wcale wrócić do tych lat, kiedy żyłem bez wiedzy o ludzkich sercach, a właściwie i bez nadziei. Bo ona także przychodzi z wiekiem.
Ale wtedy, w czasach mojej pierwszej miłości, a nawet znacznie później, nie zdawałem sobie sprawy z nieważkości moich przeżyć. Była to przecież tylko srebrna pianka, którą spijałem z lekkomyślną beztroską i nie pozostało po niej nic prócz ledwie dostrzegalnego cienia smutku.
Z tamtego sztubackiego okresu przetrwała tylko przyjaźń z Wojtkiem. Było coś wzruszającego w jego oddaniu i przywiązaniu. Stałem się powiernikiem tego chłopca, opowiadał mi o tyranii ojca, o małym braciszku, którego opiekunem stał się z kolei Wojtek. Nigdy natomiast nie wspominał o matce, jak gdyby czuł, że ten temat wiąże się z moją porażką.
Po skończeniu szkoły, kiedy ja byłem już lekarzem, Wojtek wstąpił na prawo. A potem pewnego dnia zaprosił mnie do kawiarni, aby mi przedstawić swoją narzeczoną. Chciał się nią przede mną pochwalić, a także zaobserwować moje wrażenie.
Pamiętam to spotkanie w małej kawiarence na Filtrowej, w jesienny, deszczowy dzień. Zobaczyłem dziewczynę o rok młodszą od Wojtka. Jak na mój smak miała zbyt regularne rysy i trzymała się nienaturalnie, zanadto posągowo. Mówiła wolno, dobierając i odmierzając słowa, jak gdyby chciała podkreślić, że nie jest to mowa potoczna, tylko jej własna proza. Wszystko w niej było zanadto wycyzelowane i sztuczne, a przy tym jednakowo ważne - twarz, intelekt, uczesanie, rękawiczki.
Nie znając jeszcze jej imienia, powiedziałem:
- Przypomina mi pani Dianę z Gabii, której posąg widziałem w Luwrze. Będę panią nazywał Dianą.
- To brzmi dość paradoksalnie - odrzekła z wystudiowanym uśmiechem. - Bogini łowów, upolowana przez małego diabła.
Domyśliłem się, że Wojtek opowiadał jej o początkach naszej przyjeźni, gdyż ja go właśnie tak w dzieciństwie nazywałem.
- Jemy po ciastku z kremem - rzekła Diana decydując za nas wszystkich.
- Po dwa - powiedziałem jej na przekór.
- Pan doktor funduje! - zawołał Wojtek. - Fundował mi stale i doprowadził do tego, że na całe życie nabrałem wstrętu do chałwy.
Kiedy kelnerka podała kawę i ciastka, Diana zapomniała o swojej pozie i oblizywała łyżeczkę po kremie z dziecinnym łakomstwem. Posągowa boglni chwilami odzyskiwala swoją naturalną dziewczęcość, Ale dla mnie pozostała już Dianą na zawsze.
Nie masz racji, Agnieszko. Powiedziałem tylko o moim pierwszyzn wrażeniu. A czy mi się później podobała? Oczywiście, przecież patrzyłem na nią oczami Wojtka, który ją kochał mało skomplikowaną, odwzajemnianą miłością.
Na wiosnę 1939 roku, w samą Wielkanoc, byłem na ich ślubie w roli drużby. Ojciec Wojtka wtedy już nie żył. Teresa ze swoim młodszyzn synem, delikatnym i nieśmiałym chłopcem, podczas weselnego obiadu siedziała z dala ode mnie. Chociaż nie lubię przemawiać, wygłosiłem toast, a chwaląc urodę Diany i zalety Wojtka napomknąłem o Teresie, jako tej, która jednoczy w sobie wszystkie te dodatnie cechy. Może mi się tylko zdawało, ale mógłbym przysiąc, że po znękanej, przedwcześnie zwiędłej twarzy Teresy spłynęły dwie łzy. Gdy goście odśpiewali "sto lat", Wojtek chwycił mnie za rękę i zaciągnął do matki.
- Mamo - powiedział - to nasz prawdziwy przyjaciel. Pocałuj go.
Pochyliłem się do jej ręki, a ona musnęła ustami moje czoło. Jakie to wszystko było śmieszne i dziwne zarazem. Przez otwarte drzwi do z dawna znajomej sypialni widać było wezgłowie staroświeckiego łoża. W mojej pamięci zadźwięczały słowa: "Co ty robisz, głuptasie? Czy nie widzisz, że będę miała dziecko?". Od tego czasu upłynęło kilkanaście lat. Pierwsze niefortunne małżeństwo miałem już poza sobą, medycynę studiowałem w Paryżu, a teraz byłem wziętym chirurgiem, i patrząc na Teresę nie dostrzegłem nic, prócz powiększonej tarczycy. Nigdzie przemijanie czasu nie rysuje się tak wyrażnie, jak na twarzach kobiet, które przestaliśmy kochać.
Nie, Agnieszko, ciebie to nie dotyczy. Nie dażyję niestety tej chwili, kiedy miałbym okazję w podobny sposób powiedzieć o tobie. A powiedziałbym bez wątpienia. Ludzie w moim wieku lubią otaczać się młodymi, żeby obserwować, jak ich młodość także stopnuowo przemija. To jest taki mały tryumf starych ludzi. Śmiejesz się? To dobrze. Ja też mam poczucie humoru. Traktuję wszystko jak zabawę karnawałową, w której głównym punktem pragramu jest karuzela mojego życia. Dopóki kręci się - niechaj ludzie się śmieją. Kiedy przestanie się kręcić, tylko ja jeden zachowam poczucie humoru. Cóż to, Agnieszko, przypływ czułości? Czyżby nie tylko imperatyw? Kochana, jesteś naprawdę czarująca.
A teraz... wróćmy do Diany.
Muszę wyznać, że odrobinę zazdrościłem Wojtkowi szczęścia, ale któź by się wtedy spodziewał, że będzie ono tak krótkotrwałe.
Wybuchła wojna. Wojtek odjechał do swego pułku. Wyglądał świetnie w kawaleryjskim mundurze. Ja trafiłem do szpitala wojskowego w Modlinie. Wiesz, jak to się wszystko skończyło. Nie bój się, nie mam zamiaru roztaczać przed tobą smutnej epopei klęski. Inni opisali ją lepiej, niż ja bym to potrafił.
Nie chciałem iść do niewoli. Udało mi się zamienić mundur na cywilne ubranie i po wielu tarapatach dotrzeć do mego stryja, który dzierżawił nieduży folwark pod Miechowem. Tam zaszyłem się na trzy lata, udzielając pomocy lekarskiej okolicznym mieszkańcom. Potem jednak bezczynność zaczęła mi ciążyć. Zrezygnowałem z bezpieczeństwa osobistego i w trzecim roku okupacji wróciłem do Warszawy, gdzie znowu mogłem poświęcić się chirurgii.
Wiem, Agnieszko, że te prozaiczne szczegóły mego życiorysu są nudne. Przepraszam. Przechodzę do właściwego tematu.
Jednego dnia wstąpiłem do pewnego baru kawowego na Wspólnej. Podczas okupacji pełno było w Warszawie takich barów i małych restauracyjek, gdzie pracowały żony oficerów, aktorki i tak zwane panie z towarzystwa. W barze kawowym na Wspólnej zobaczyłem Dianę, która podawała tam jako kelnerka.
Gdzieś ulotniła się jej dawna posągowość, ale uroda dzięki temu zyskała więcej ciepła, stała się szczególnie ujmująca. Właściwie dopiero w tym momencie stwierdziłem, jak ładna była Diana.
Usiadła na chwilę przy moim stoliku i opowiedziała pokrótce koleje swego losu. To już nie była ta afektowana dziewczyna, którą poznałem w kawiarni na Filtrowej, lecz kobieta pełna prostoty i bezpośredniości. Lata wojny w jakimś stopniu ją wyprostowały.
- Wojtek jest w oflagu, wie pan? A ja mieszkam z teściową i z córeczką. Ale nie tam, gdzie dawniej. Musiałyśmy zmienić mieszkanie na mniejsze. Tamto za trudno byłoby dziś utrzymać. Proszę nas koniecznie odwiedzić. Co prawda wracam codziennie późno, tuż przed godziną policyjną, ale mógłby pan u nas zanocować. Poza tym na obiedzie zawsze jestem w domu. Od drugiej do czwartej. Bardzo nam będzie miło. Proszę przyjść. Koniecznie.
Tak się zaczęło.
Dwa czy trzy razy odwiedziłem Dianę, poznałem jej trzyletnią córeczkę, porozmawiałem z Teresą, która była całkowicie pochłonięta domem, kłopotami, dziećmi. Młodszy brat Wojtka miał już chyba z piętnaście lat. Diana wyznała mi, że zapowiadał się nieszczególnie. Kiedyś przyłapano go w sklepie na kradzieży i Teresa musiała słono zapłacić policjantowi za zatuszowanie sprawy. Później unikałem już tych wizyt, stałem się natomiast codziennym gościem w barze kawowym na Wspólnej.
Pewnego razu, gdy opuściłem jedną niedzielę, Diana powiedziała mi z wyrzutem:
- Boże, jaka ja byłam niespokojna. Myślałam, że coś się stało. Przecież pan wie... Czekałam na pana. proszę tego więcej nie robić.
Z każdym dniem zacieśniała się nasza zażyłość. Lubiłem patrzeć, jak mówi, lubiłem dotykać jej ręki, śledzić jej ruchy, gdy obsługiwała gości. Wkrótce sens mego okupacyjnego życia zaczął sprowadzać się do paru godzin spędzanych w barze. Po wyjściu ze szpitala wsiadałem w rikszę i rezygnując z obiadu jechałem na Wspólną do Diany. Którejś niedzieli zaprosiłem ją na kolację do "Fregaty". Wypiliśmy po parę wódek i zaczęliśmy sobie mówić po imieniu.
- Jesteś najbardziej czarującym mężczyzną, jakiego znałam - powiedziała mi w przypływie szczególnej serdeczności.
- Nie mów tak do mnie, Diano. To zły znak. Mogę się w tobie zakochać.
Był ciepły wieczór, siedzieliśmy przy stoliczku w ogrodzie, pod akacjowym drzewem. które kwitło i upajało swym aromatem. Uśmiechasz się, Agnieszko? Masz rację, to zabrzmiało zbyt sielankowo jak na te okrapne czasy. Ale tak było naprawdę. Diana tego dnia działała na mnie oszałamiająco. Miała usta wilgotne i kuszące, a jej oczy wyrażały więcej niż usta. Nie zważając na restauracyjnych gości, całowałem naprzód jej dłonie, a potem palce. Każdy palec osobno. Stolik pod akacją wydawał mi się wyspą szczęścia na oceanie łez, cierpień i okrucieństwa. Czułem się, jak gdybym był poza czasem i rzeczywistością.
Opuściliśmy restaurację niemal ostatni, szliśmy przytuleni da siebie, w skupionym milczeniu, a kiedy skręciliśmy w Marszałkowską, mijający nas pośpiesznie młody człowiek szepnął:
- Nie chodźcie tam! Na placu łapanka!
Istotnie, ludzie uciekali od strony placu Zbawiciela i ostrzegali przechodniów:
- Zajechały budy! Wygarntają z bram! Zawracajcie!
Było już dosyć późno. Drogę do mieszkania Diany mieliśmy odciętą.
- Musimy iść do mnie - powiedziałem.
Diana milczała, oparta bezradnie o witrynę sklepu.
- Musimy iść do mnie - powtórzyłem z zakłopotaniem.
- To fatalne - rzekła Diana bijąc się widocznie z myślami. - Jak się później wytłumaczę?
W oddali ukazał się na jezdni niemiecki patrol.
Mieszkałem na Nowogrodzkiej w sublokatorskim pokoju. Właściciele mieszkania wyjechali akurat z dziećmi na wakacje do Świdra. Powiedziałem o tym Dianie.
- To nawet lepiej. Byłoby mi głupio wobec nich.
- A co dzieje się z twoimi rodzicami? - przypomniałem sobie nagle i nawet zdziwiłem się, że dotąd o to nie zapytałem.
- Matka umarła przed trzema laty, zaraz po wkroczeniu Niemców do Warszawy. Była chora na serce. A ojciec postanowił przedostać się do Lwowa. Pisywał przed wojną artykuły antyhitlerowskie i obawiał się Gestapo. Co z nim teraz się dzieje - nie wiem.
Weszliśmy do mieszkania. Diana zatelefonowała do teściowej, powiedziała Teresie o łapance i wymieniła imię koleżanki, u której rzekomo została na noc.
- Chcesz się napić herbaty?
- Nie, raczej wody. Suszy mnie.
Siedzieliśmy na tapczanie, trzymając się za ręce, i nie wiedzieliśmy, co począć dalej. Nie dziw się tak, Agnieszko. W gruncie rzeczy zawsze byłem nieśmiały. Nie wierzysz? Chyba musiałaś to zauważyć. Inicjatywa wyszła od ciebie. Jestem ci za to niezmiernie wdzięczny. Szczęście przychodziło mi w życiu zbyt trudno, abym mógł pozwolić sobie sięgnąć po nie bez zachowania środków ostrożności.
Diana pierwsza rozładowała napięcie. Powiedziała z rozbrajającą prostotą:
- Przecież wiem, że chcesz mnie pocałować. Czekam na to.
Cóż ci mam powiedzieć, Agnieszko? Całowaliśmy się tak, jak ja z tobą tej nocy. Namiętnie i zapamiętale. A gdy rozpiąłem jej stanik, poczułem pod wargami piersi kształtne i tak samo dziewczęce, jak twoje. Tęskniłem do nich aż do chwili, kiedy znalazłaś się przy mnie. To były te same piersi, wierz mi, Agnieszko.
Diana szeptała mi słowa, których nie powtórzyłbym nawet tobie. Oboje płonęliśmy tak żarliwym głodem pieszczoty, że zapomnieliśmy o wszystkim. O wojnie, o ludziach, o ziemi i o świecie.
Kochałem Dianę, wiem na pewno. Chyba ją pierwszą kochałem prawdziwie. I pragnąłem tak, jak żadnej innej kabiety w życiu.
I właśnie wtedy rozległ się dzwonek w przedpokoju i gwałtowne walenie w drzwi.
- Gestapo! - szepnęła Diana.
Zamarliśmy oboje. Drzwi dygotały od natarczywych uderzeń.
Włożyłem buty, które zdążyłem już zdjąć, i czekałem, aż Diana się ubierze. Dopiero wtedy otworzyłem. Ją na szczęście zostawili. A ja znalazłem się naprzód na Pawiaku, potem w Oświęcimiu.
I tak dalej, i tak dalej, i tak dalej. Nie dla ciebie opowieści o tych straszliwych latach, nie dla twego wrażliwego serduszka.
I cóż, Agnieszko? Niczego się nie domyślasz? Zastanów się przez chwilę. Milczysz? Odrzućmy więc alegoryczne imiona portretów i rzeźb. Diana to twoja matka. Tak, Agnieszko. Czy teraz wszystko już jest jasne? Musiałem ci to wyznać, gdyż dwie niespełnione miłości przeszły w dziedzictwie na ciebie i obudziły ów mistyczny imperatyw. Stąd powstała twoja wiara w przeznaczenie, którem u się poddałaś. Ale dla mnie, jako racjonalisty, jest to tylko przypadek, czysty zbieg okoliczności. Daję ci, kochanie, wdzięczny temat do rozmyślań. A teraz czas już na ciebie. Dochodzi jedenasta, musisz się pośpieszyć. Nie wypada przecież spóźnić się na własny ślub. Będziesz miała uroczego męża. Kiedy przedstawiłaś mi go w kawiarence na Filtrowej, wydał mi się godny twoich uczuć. Myśłę, że będziesz wierną żoną. Tak jak twoja babka i twoja matka.
W domu zastaniesz róże ode mnie. Poznasz je po tym, że nie znajdziesz przy nich żadnego biletu wizytowego, żadnej kartki. Tylko serce starego Don Juana, w którym trzy pokolenia kobiet z twojego kręgu wzniecały pożary.
Jutro nie zostanie po nim śladu ni popiołu.


Nasza witryna korzysta z plików COOKIES („ciasteczka”). Dowiedz się więcej o COOKIES z naszej Polityki Prywatności.
ROZUMIEM