Zazdrość

Autorem utworu jest Jan Brzechwa

- Śmierć osoby ukochanej nie od razu dociera do naszej świadomości. Myśli nasze, które z tym się wiążą, są zazwyczaj niedorzeczne. Kiedy odchodzi człowiek bliski, jeszcze przez długi czas fakt na pozór tak oczywisty wydaje się nam czymś nierealnym. Pamiętam, po śmierci ojca, którego bardzo kochałem, nie mogłem sobie w żaden sposób uzmysłowić, że go straciłem na zawsze. Dopiero po wielu tygodniach zacząłem odczuwać jego utrwalającą się nieobecność, stopniowo narastało we mnie uczucie tęsknoty. Tak, to była nękająca tęsknota, chociaż gdy żył, nigdy za nim nie tęskniłem podczas rozstań o wiele dłuższych, niż te kilka pierwszych pośmiertnych tygodni. Upłynęło sporo miesięcy, zanim pojąłem istotę śmierci. To było dla mnie zaskakujące odkrycie. Sądzę, że podobne procesy psychiczne będzie przeżywał biedny Andrzej. On przecież tak kochał Irenę. Ale jestem przekonany, że teraz, w tym momencie, nie uświadamia sobie jeszcze nieodwracalności tego faktu. Stan odrętwienia i jakiejś martwoty wewnętrznej paraliżuje jego umysł. Chyba sama przyroda wymyśliła taki bieg rzeczy, żeby ludziom łatwiej było siopniowo oswajać się z tym ciosem, jakim jest śmierć osoby najbliższej.
Anna słuchała w milczeniu. Widziała przed sobą twarze skupione i obojętne. Ludzi było na ogół niewielu. Stare, załzawione ciotki, kilku kolegów-architektów, oficer, który rozglądał się niespokojnie, jak gdyby chciał upewnić się, czy trafił na właściwy pogrzeb, grupka młodych dziewcząt, zapewne z konserwatorium, ojczym Andrzeja, który z nim nie utrzymywał stosunkbw, trzej panowie z wiązankami kwiatów, dwoje dzieci uciszanych przez kobietę w chustce na głowie, młody człowiek z wąsikiem, stojący na uboczu, wpatrzony bezmyślnie w jeden punkt.
- Przypuszczam, że my oboje bardziej realnie odczuwamy to, co się stało, aniżeli Andrzej. Spójrz, jaki jest opanowany i spokojny. Żal mi go okropnie. To było takie dobre małżeństwo. A Irena... Mój Boże... Ile niesprawiedliwości losu kryje się w tym, że to właśnie ona musiała umrzeć... Taka ładna, dobra, czarująca. Małoż to jest Iudzi nikomu niepotrzebnych, będących ciężarem dla siebie i dla innych?... Dlaczego Irena?
Ceremonia pogrzebowa przedłużała się i Wiktor snuł swoje rozważania półgłosem, monotonnie, przekazując Annie myśli, które zazwyczaj nurtują każdego, kogo smutny obrządek sprowadza na cmentarz. Zresztą ciepły, wiosenny dzień usposabiał raczej pogodnie. Drzewa okryte były delikatną zielenią. Siateczka świeżych liści napełniała powietrze ledwie uchwytnym, a równocześnie jakby nieco lepkim zapachem wiosny. Ten majowy nastrój obudzonej do życia przyrody, ta pełna nadziei pora roku kontrastowała z prawdziwynm czy też tylko konwencjonalnym smutkiem uczestników pogrzebu. I Annie wydawało się, że nawet śmierć w takim dniu powinna być odczuwana mniej boleśnie. Wydawało się jej, że Andrzej dzięki wiośnie mniej cierpi.
Słuchała wynurzeń Wiktora z roztargnieniem, przyglądała się murarzom, którzy układali z cegieł sklepienie grobu. Domyślała się, że większość z obecnych czeka niecierpliwie na zakończenie ceremonii, aby wrócić do swego normalnego życia, do obowiązków i spraw tak dalekich pojęciu ostateczności, jaką jest śmierć człowieka. Domyślała się, że szeptem wymieniają pomiędzy sobą mało ważne uwagi, plotki, słowa bez znaczenia, które wypełniają ich szarą codzienność, dającą jednakże poczucie istnienia i trwania. Słowa Wiktora odbijały od tych domysłów powagą i pozorną głębią. Był starym przyjacielem Andrzeja, umiał podziwiać zalety Ireny, toteż Anna wierzyła w jego szczerość. I ona poczuła nagły żal, głównie z tego powodu, że tak młoda kobieta nie doczekała wiosny. A właśnie w bocznej alei cmentarza pod murem widać było krzak bzu, który dopiero rozkwitał.
Wzięła Wiktora pod rękę i powiedziała:
- Pójdziesz do Andrzeja? Chciałabym pójść z tobą. Nie możemy go zostawić samego.
Po pogrzebie wyszli razem z cmentarza. Udało się im złapać wolną taksówkę.
Andrzej był opanowany i uroczysty. W jego mieszkaniu czyjaś życzliwa ręka zaprowadziła porządek i ład. W wazonie stały świeże żonkile. Po chwili rozległo się pukanie do drzwi. To sąsiadka, pani Rysicka, podała tacę z termosem:
- Panie Andrzeju, zaparzyłam kawę. To panu dobrze zrobi.
Po tych słowach usunęła się dyskretnie. Andrzej bezradnie trzymał tacę i rozglądał się po pokoju.
Anna wzięła od niego termos, przyniosła z kuchni filiżanki i nalała kawę. Jej czynności przywróciły w tym mieszkaniu, opuszczonym przez panią domu, normalne procesy życiowe, co otrzeźwiło nieco Andrzeja. Widział obok siebie dwoje przyjaciół, wobec których nie musiał zbytnio maskować swego bólu, ale nie chciał też nadużywać ich serdeczności i współczucia przez nadmierne okazywanie żałoby. Z Wiktorem zaprzyjaźnił się w czasie wojny, przebył z nim drogę bojową od Lenino do Kołobrzegu, gdzie został ciężko ranny i gdzie Wiktor uratował mu życie, wynosząc go z pola walki. Takie przeżycia tworzą związki nierozerwalne. Po wojnie razem ukończyli studia i pracowali w tynu samym biurze projektowym. Wiktor był świadkiem na jego ślubie. Działo się to dziewięć lat temu. A więc dziewięć lat szczęśliwego pożycia z Ireną. I właśnie dziś wszystko się skończyto. Wspominając te dawne czasy Andrzej odszedł do okna, aby się opanować. Tak, Wiktor zawsze będzie mu przypominał dzień ślubu z Ireną. Powiedział wtedy żartując:
- Andrzeju, musisz jej dobrze pilnować. Ładna żona to owca wśród wilków.
Tamtego dnia Irena miała na sobie granatowy kostium i białą bluzkę z krawatem, którego nie umiała zawiązać. Wiktor jej w tym pomagał. Przez parę lat opierała się naleganiom Andrzeja, który ją kochał wytrwale i cierpliwie. Był głęboko przekonany, że uczucia kobiety zdobywa slę głównie uporem. W rezultacie wierną adoracją skruszył jej początkową obojętność, umiał być uprzedzająco uważny i z czasem stał się w życiu Ireny absolutnie niezbędny. Gdy go nie miała przy sobie, odczuwała jeśli nie pustkę, to w każdym razie brak czegoś, co wypełniało puste miejsce. Podobnie bywa po usunięciu z pokoju ulubionego mebla. Nie dostrzegamy jego obecności, ale gdy go zabraknie, nasze przyzwyczajenie odczuwa to jako zakłócenie ustalonego ładu. Przyzwyczajenie Ireny do widoku Andrzeja, do uwielbienia, jakie jej okazywał, przełamało opory. Wreszcie nadszedł dzień, kiedy podczas kolacji w "Bristolu" Irena bardziej żartem niż serio powiedziała:
- Tak ci zależy na tym, żebym została twoją żoną? Jakie to banalne i nudne. Ale ostatecznie mogę się zgodzić. Przecież wiem, że mi nie dasz spokoju. Na kochanka się nie nadajesz, bo za mało cię na to kocham, ponieważ jednak nie kocham nikogo innego, ciebie zaś lubię bardziej niż tych, którzy zabiegają o moje względy, pozwalam ci zająć się sprawą naszego ślubu. Traktuj tę moją zgodę jako oznakę sympatii, ale równocześnie jako akt rezygnacji. Marzył mi się królewicz z bajki. Rozstaję się z tym marzeniem dla ciebie. Nie będę pierwszą, dla której zabrakło na świecie królewicza.
Mówiła to z przekorą i z zalotnym uśmiechem, jakby pozorami słów starała się pokryć prawdziwe uczucia, których po kobiecemu nie chciała objawiać zbyt otwarcie.
I tak zrozumiał to Andrzej, zmęczony długotrwałym oczekiwaniem, ufny w spełnienie utrudzonej, ale upartej nadziei.
Pożądał Ireny przez długie lata, kochał ją uczuciem bolesnym, którego napięcie z czasem osłabło, stępiła się namiętność, a pozostała nieugięta potrzeba osiągnięcia upragnionego celu. I w końcu dopiął swego, jak wędrowiec, który resztkami sił dobrnął do miasta swoich marzeń, do jakiegoś Asyżu czy Sieny, ale ze zmęczenia nie jest już w stanie odbierać w pełni jego piękna.
Małżeństwo z Ireną było pozornie szczęśliwe. W pierwszej fazie dawało Andrzejowi zadowolenie, którego nie umiał jeszcze całkowicie ogarnąć. Miało w sobie coś z radosnej rekonwalescencji. Potem przyniosło wewnętrzne uspokojenie i uczucie błogości, podatne na ustępstwa i kompromisy, tak niezbędne w stosunku do kobiety świadomej swojej przewagi. Ale nawet te nieodzowne ustępstwa nie umniejszały nawyku adorowania Ireny i same w sobie stały się dla Andrzeja potrzebą serca.
Powierzchowność Ireny nie fascynowała na pierwszy rzut oka. Dopiero przy bliższym poznaniu ujawniały się jej utajone powaby. Włosy i oczy o złotawym odcieniu harmonizowały ze smagłą barwą skóry. Nos, regularny i zgrabny, jakby unosił nieco górną wargę, odsłaniając zęby i kawałek górnego dziąsła. Przedziałek pomiędzy przednimi zębami obnażał w uśmiechu pewną zaborczość. Głowa, osadzona na długiej szyi, nigdy nie trzymała się prosto, lecz pochylona nieco na bok nadawała spojrzeniu niekiedy cechy senności, niekiedy znów kokieterii. W tym przegięciu głowy mieściło się wiele nieświadomego wdzięku Ireny. Stan miała przydługi, ale wadę budowy pokrywała zręcznie plisowanymi spódnicami i wysoko noszonym paskiem. Ale największą jej ozdobą były ręce, którymi umiała gestykulować, nadając palcom wymowę bardziej wyrazistą niż słowom i uśmiechom.
Na prośbę Andrzeja Anna, która była rzeźbiarką, zdjęła po śmierci Ireny formę jej pięknej ręki i teraz gipsowy odlew leżał na biurku w swej martwej bieli.
Po wypiciu kawy Andrzej przeniósł odlew na bidermayerowski stół w głębi pokoju, opróżniony i jakby zawczasu przygotowany na przyjęcie relikwii.
- Tu będzie miejsce pamiątek - rzekł Andrzej. - Nie, nie żaden ołtarzyk. Nie mam zamiaru ośmieszać wspomnień po Irenie. To obrażałoby jej dobry smak. Ale chciałbym mieć zawsze przed oczami to, co łączyło nas w naszych upodobaniach. Tutaj powieszę reprodukcję "Śniadania na trawie". Sześć lat temu, gdy byliśmy w Prowansji, urządziliśmy sobie takie śniadanie dokładnie według obrazu Maneta. Dam także oprawić portrecik Ireny i postawię go na stole w tym miejscu. Spójrzcie, jak dobrze uchwycone jest podobieństwo. To dzieło mało znanej malarki. Zaprojektowałem półki do jej mieszkania, a ona w ten sposób mi się zrewanżowała. Irena bardzo się z nią zaprzyjaźniła. A to książka. Ostatnia, którą czytała. Nawet nie wiem, czy zdążyła ją dokończyć. Każę oprawić ją w skórę. Albo nie... Przecież Irena książkę tę trzymała w rękach... Na okładce są jeszcze ślady jej palców. To wszystko pragnę zachować.
Anna obserwowała krzątaninę Andrzeja z mieszanymi uczuciami. Ten inteligentny człowiek, utalentowany architekt, z którym wspólnie pracowała nad projektem pomnika, usiłował rozproszyć swoją żałobę zaprzątając uwagę sprawami powierzchownymi, bez znaczenia, jak przeciętny człowiek, który nie potrafi głębiej odczuwać tragizmu sytuacji. Przecież Irena umarła i wszystko, co z nią się wiązało, zginęło bezpowrotnie. Anna uświadamiała sobie nieodwracalność, nieubłaganą nieodwracalność tej przedwczesnej, okrutnej śmierci. Co przeżywał Andrzej, co działo się w jego sercu, gdy pieczołowicie układał książkę obok gipsowej dłoni?
Andrzej wrócił znowu do biurka i zagłębił się w szufladach w poszukiwaniu pamiątek po Irenie.
- Ta tabakierka to ostatni podarunek, jaki od niej dosłalem - rzekł przecierając srebro połą marynarki. - Podarowała mi ją na imieminy... Na krótko przed pójściem do szpitala.
Anna pamiętała ten dzień. Prześwietlenie wykazało już wtedy nowotwdr. Andrzej nie zdawał sobie sprawy z grozy sytuacji, nie tracił nadziei, odsuwał od siebie niepokojące myśli. Potem spędzał przy łóżku Ireny wszystkie wolne chwile, przesiedział przy niej ostatnie noce. Zżerana przez nieuleczalną chorobę, po dwóch kolejnych operacjach, Irena zmieniła się, zdrobniała, cierpienie zniekształciło twarz, starło z niej żywą barwę. Z odchyloną górną wargą i obnażonymt zębami przypominała teraz wystraszone zwierzątko. Tak wyglądała zabita wiewiórka, którą Andrzej widział kiedyś w łazienkowskim parku. I taka Irena utkwiła mu w pamięci. Nie była to już kobieta, o której zdobycie niegdyś walczył, której pragnął, którą podziwiał. Jej przewlekłe cierpienia udręczyły go, wprawiły w stan odrętiwienia, przestawał rozumieć następujące po sobie zdarzenia i fakty, poddawał się tępej bezmyślności. W chwili poprzedzającej agonię Ireny, kiedy morfina nie mogła już znieczulić jej cierpień, powiedział:
- Kochana, bądź jeszcze trochę cierpliwa... Już niedługo...
I wydawało mu się, że śmierć jest równoznaczna z ulgą, jakiej doznaje człowiek po dokonanym bolesnym zabiegu. Zresztą, kiedy Irena przestała jęczeć i umarła, Andrzej zrozumiał tylko tyle, że ustało cierpienie. Gdy zaś po kilku sekundach w umęczonym ciele rozległo się krótkie burczenie, a potem dopiero wyleciał z niego ostatni dech, Andrzej istotnie doznał uczucia ulgi.
Teraz spokojnie i rzeczowo układał na stole pamiątki po Irenie i w tych czynnościach przypominzał Annie kustosza muzeum Szopenowskiego w Mariańskich Łaźniach, którego przed miesiącem widziała przy pracy.
- Irena żyła tyle samo lat, co Szopen - powiedział Andrzej, jakby odgadując jej myśli. - Szopen miał w sobie wszelkie cechy geniuszu, był równy bogom. A i on umarł. A także Rafael. I Lorca. I Rimbaud. Tacy młodzi. Wszyscy umarli. Gdybym wierzył w Boga, stałbym się apostatą. Za jego okrucieństwo, za jego bezmyślność w kierowaniu wyroków. Irena miała dopiero trzydzieści dziewięć lat.
Słowa te mówił półgłosem. Przyrównywał Irenę do genialnych artystów, chociaż była tylko mierną pianistką. Ale Andrzej był niemuzykalny i nie umiał odróżnić jej gry od gry Rubinsteina. Opanowanie nut i klawiatury przyjmował jak magię. A teraz powołując się na wielkich ludzi, którzy zmarli młodo, starał się sam sobie wytłumaczyć niesprawiedliwość losu, która dopuścila do śmierci Ireny.
Wikior nie przerywał mu w obawie, aby jakimś nierozważnym słowem nie zakłócić żałobnego nastroju. Miał umysł trzeźwy i sceptyczny, śmierć widział z bliska na wojnie, sam o nią nieraz się otarł, stracił wielu przyjaciół - towarzyszy broni. Wiedział, że umrzeć, to znaczy nigdy już nie być, nie widzieć, nie słyszeć, nie czuć, nie myśleć. Że to już koniec wszystkiego, co wiąże się z pojęciem istnienia człowieka.
- Przeżyłem z Ireną dziewięć lat - powiedział Andrzej przeglądając jej fotografie. - Spójrz, Wiktorze, to nasze zdjęcia znad morza. Ileż w niej było radości życia! Ile pogody. Ile życzliwości w stosunku do ludzi. Miała w sobie nieodparty urok. Lubiła zalotną grę, chociaż - mogę wam to wyznać - była w istocie kobietą chłodną, powiedziałbym nawet - beznamiętną. Może właśnie dlatego nigdy nie wystawiała na próbę mojej zazdrości. Zresztą wiecie, jak mi była oddana. Zawdzięczam jej najpiękniejsze lata, najszczęśliwsze, prawdziwie bezchmurne. Muszę fotografie te powklejać do albumu. Ich miejsce także jest tutaj, pośród pamiątek.
- Szkoda, że nie mieliście aparatu filmowego - powiedziała Anna.
- Szkoda! - podchwycił Andrzej. - Mógłbym ją teraz oglądać w ruchu, słyszeć mówiącą. Nigdy dawniej nie pomyślałem o tym. Zaraz... Jak to? Ależ oczywiściel Mam jej głos na taśmie, przecież go nagrałem!
Mówiąc to z nerwowym pośpiechem otworzył magnetofon i zabrał się do szukania taśmy.
- Andrzeju, jest już po czwartej, może pójdziesz z nami coś zjeść? Pod "Kandelabry" albo do "Grand Hotetu" - odezwał się wreszcie nieśmiało Wiktor. I od razu poczuł niewłaściwość tych słów, zwłaszcza że Andrzej spojrzał na niego z wyrzutem.
- Jeść? Nie, nie! O, znalazłem! To było w zeszłym roku. Nie pamiętam już nawet, po co i z jakiej okazji nastawiłem wtedy magnetofon. Posłuchajcie, usłyszymy jej głos.
Nacisnął klawisz magnetofonu, po czym rozległ się podniesiony głos Ireny. Wszyscy troje słuchali z uwagą:
- Męczysz mnie - mówiła Irena - męczysz i nudzisz. Nie mam żadnych przyjemności, wystraszyłeś wszystkich moich przyjaciół. Ciągle tylko ta napuszona, egzaltowana Anna. Nie znoszę jej, rozumiesz? Po co zmusiłeś mnie do małżeństwa! Trzeba było ożenić się z nią. Mam cię dosyć, dosyć, rozumiesz? Zrobiłeś sobie ze mnie niewolnicę. Tylko twoja praca jest ważna, a ja? Co ja mam z ciebie? Czy obchodzi cię moja muzyka? Jesteś głuchy, głuchy jak pień! Chcę żyć, rozumiesz? A ta cała twoja miłość! Zmusiłeś mnie do małżeństwa przez próźność, przez głupią męską ambicję. A teraz, co? Czy ja mam męża? Odejdż! Nie zbliźaj się do mnie! Jesteś...
Andrzej wyłączył magnetofon. Na jego twarzy pojawiły się czerwone plamy.
- Idźcie teraz na obiad - powiedział unikając wzroku Anny. - Ja tu zostanę. Chcę być sam. Nie jestem głodny.
- Dobrze, pójdziemy - rzekła Anna. - Ale obiecaj mi, że przyjdziesz wieczorem. Rodzice bardzo się ucieszą. Nie zrobisz nam zawodu?
- Trzymaj się, stary - dorzucił Wiktor, klepiąc go po ramieniu. - Wprawdzie Anna mnie nie zaprasza, ale chętnie zjem razem z wami kolację. Nie rozklejaj się. Bądź mężczyzną.
Wszystko, co mówił, było niezgrabne, zdawkowe. Głos Ireny z magnetofonu wdarł się w atmosferę pietyzmu i żałoby jak ostry zgrzyt. Był przygnębiającym świadectwem życiowej prawdy, o której Andrzej nie mówił nigdy, nawet z przyjaciółmi. Toteż Wiktor szybko zbiegł po schodach, aby jak najprędzej znaleźć się na ullcy. Tu oboje z Anną odetchnęli świeżym, wiosennym powietrzem i zanurzyli się w tłuum jak w ożywczy strumień. Życie było piękne i pachniało fiołkami.
Andrzej, stojąc w oknie, odprowadzał ich spojrzeniem. Ciążyła mu obecność przyjaciół, wobec których należało odgrywać jakąś nieokreśloną rolę człowieka znękanego, złamanego nieszczęściem. Łaknął samotności, aby w sposób nieprzymuszony uporządkawać swoje uczucia i myśli. Po nie przespanych nocach, po straszliwym nerwowym napięciu odczuwał znużenie graniczące z otępieniem i obojętnością.
Taśma magnetofonowa przypomniała mu okrutne słowa, których mu Irena nie szczędziła przy lada sprzeczce i które układały się między nimi jak cień odlatującego ptaka.
Usiadł w fotelu i starał się możliwie najtrzeźwiej przeanalizować swój stan wewnętrzny. Próbował myśleć z chłodną rozwagą.
- Śmierć to absolutny koniec istnienia. Dlatego też z punktu widzenia biologii śmierć człowieka niczym nie różni się od śmierci muchy... Nie, nie! Cóż za niedorzeczność! Po śmierci człowieka pozostaje nicość, to prawda. Ale po śmierci niektórych nicość zamienia się w pustkę. Takie sformułowanie jest chyba trafniejsze. Nie wydaje mi się, abym prawdziwie i głęboko cierpiał. I czy wogóle potrafię cierpieć? Odczuwam przeraźłiwą pustkę. Mam za małą wyobraźnię. Albo też jestem tak wyczerpany psychicznie, że na cierpienie przestałem już reagować.
Wziął ze stołu portret Ireny i zaczął mu się uważnie przyglądać. Pomimo całego wysiłku i napięcia nie mógł w żaden sposób wskrzesić w pamięci obrazu dawnej Ireny, jej żywego ciała, ruchów rąk, zmiennego wyrazu twarzy. Na próżno starał się przypomnieć sobie sceny z ich wspólnego pożycia, każde wspomnienie przybierało kształt płaski, dwuwymiarowy, martwy. Miał przed oczami wciąż tę samą postać ze szpitalnego łóżka, wychudzoną i wyniszczoną przez chorobę, widział szarą, zapadłą twarz, wyblakłe, gasnące oczy, usta rozwarte i zniekształcone bolesnym grymasem. Pyszczek nieżywej wiewiórki. I obraz ten przysłaniał całkowicie dawne wcielenie Ireny, którego Andrzej nie umiał już ożywić ani przywrócić w pamięci.
Podszedł do stołu, przesunął palcami po gipsowym odlewie ręki i w tym momencie uświadomił sobie całą bezcelowość tego rodzaju pamiątki. Twardy, chropowaty gips niczym, nawet wyglądem, nie przypominał dłoni Ireny, ani żywej, ani martwej.
Zabrał się machinalnie do układania innycb pamiątek na stole. Zajrzał do książki, która była ostatnią lekturą Ireny. "Mon coeur mis en nu". Stare, przedwojenne wydanie Beaudelaire`a. Kilka podkreśleń przy nazwisku George Sand.
Przeszedł do sypialni. Spojrzał na małżeński tapczan, ale i tu nie zdołał wykrzesać z siebie żadnego wspomnienia. Znowu wyobraźnię jego opanował widok wykrzywionej twarzy i zarys wynędzniałej postaci pod szpitalną kołdrą.
Zajrzał do szafy, potem otworzył bieliźniarkę, jak gdyby szukał ucieczki od tej natrętnej wizji. Wyjął koszutę nocną Ireny i przyłożył ją do twarzy. Przez krótką chwilę owiał go zapach upranej bielizny, pomieszany z lawendą, której pęk wisiał na wewnętrznych drzwiach bieliźniarki. Sięgnął po inne, bardziej jeszcze intymne części bielizny, miął je w rękach, tulił do ust i w zapadającym zmierzchu starał się obudzić w sobie dawne podniety. Ale i tu nie dopisała mu wyobraźnia. Zanurzył rękę głębiej, zdawało mu się, że odnajdzie wśród delikatnych jedwabi i koronek upragnioną aurę minionych lat. Pod warstwą miękkich tkanin poczuł coś twardego. Była to paczka listów, przewiązana wstążeczką.
Andrzej wrócił do gabinetu, usiadł przy biurku i zapalił lampę. To były jego listy pisane do Ireny, listy z różnych okresów. Czytał je z zainteresowaniem. Pełne były uwielbienia, natarczywych oświadczyn, upokarzających próśb. Irena widocznie wybierała i chowała te z nich, które schlebiały jej kobiecej próżności. Andrzej czytał z uwagą jeden po drugim. I nagle trafił na list pisany obcym charakterem pisma.
W pierwszej chwili myślał, że list ten zabłąkał się tu przypadkowo. I do kogo był pisany? Co miały znaczyć zawarte w nim słowa? Andrzej odwrócił ostatnią kartkę i zobaezył na końcu inicjały "K. B.". List nie miał żadnego wstępu. Ale treść jego nie mogła budzić wątpliwości. Andrzej naprzód przejrzał list pobieżnie, a potem pochylił się nad nim Jak człowiek, który kładzie głowę pod topór. Wyczytał dwa zdania i one same wystarczyłyby, żeby zabić. "Będę czekał miesiąc, rok, całe życie, byle przeżyć z tobą jeszcze choć jedną taką noc... Każdą myślą pieszczę cię, całuję, tulę twoje ciało jak wtedy, w Krakowie..." Trzy dalsze listy, pisane takimi samymi okrągłymi literami, nosiły datę z dwóch lat następnych i były podpisane imieniem Karol. Przewijały się w nich wylewne czułości, pełne wspomnień i miłosnego żaru. Ale ostatni list w paczce nie pochodził już od Karola. Pisany był przez kogoś innego. Nosił datę z marca ubiegłego roku. Andrzej czytał go i zapadał się w przepaść. Imię Ireny powtarzało się w liście w rozmaitych spieszczonych odmianach, zwroty były banalne i górnolotne, a równocześnie obnażały wulgarną poufałość nieznanego amanta. List kończył się słowami: "Zgubiłaś w moim łóżku bursztyny. Przypominają mi koniuszki twoich piersi. Zachowam je na pamiątkę naszych rozkosznych nocy... Twój Romeo". Któż to jest ten chłystek? Jakiś prowincjonalny uwodziciel? Na pewno dużo młodszy od niej. Romeo!... Błazen!
Andrzej przeczytał listy powtórnie, potem raz jeszcze. Z wolna docierała do jego świadomości druzgocąca prawda o Irenie. Odczuwał w skroniach łomotanie tak głośne, jak gdyby dwie blachy uderzały jedna o drugą. Nie chciał, nie miał siły uwierzyć w rozpustne eskapady Ireny, w jej zdradę i obłudę. Ale stopniowo lodowate igły zaczęły mu przeszywać serce i mózg.
- A więc tak... Moja Irena... Chłodna, bez- namiętna, ale kochająca i wierna. Jej wyjazdy do Zakopanego i zatrzymania w Krakowie. Tęsknota do gór. Wiosenne rozdrażnienie po powrocie. Napady spleenu i nudy. Moja Irena. Tak... Teraz wszystko staje się jasne. Kwiaty! Nigdy nie wiedziała, od kogo są te kwiaty. Bursztyny zgubiła w pociągu. Prosiła, żebym późno nie dzwonił do Zakopanego, bo wyrywam ją ze snu. W Krakowie musiała być w konserwatorium. Chłodna i beznamiętna. Tak, teraz rozumiem.
Andrzej powoli budził się z letargu, otrząsał się z odrętwienia, które owładnęło nim po śmierci Ireny. Wyobraził ją sobie w łóżku z innym mężczyzną. Zaczął przypominać sobie pierwsze lata małżeństwa, ciało Ireny, jej burzliwe miłosne spazmy w chwilach oddania i stłumiony szept:
- Teraz mnie pocałuj... Jeszcze...
Czy mówiła tak samo do tamtych? Można oszaleć!
Nagle Irena wróciła do jego wyobraźni w pełni powabu i dojrzatej kobiecości. Stanęła mu w pamięci z całą wyrazistością. Przypominał sobie nieomylnie kształt jej nagości, ramiona, piersi, uda. Zalotne i przekorne kusicielstwo. Zawsze wilgotne wargi, spojrzenia niby znudzone, a obiecujące zarazem. To już nie była wychudzona postać umierającej Ireny ani pyszczek zabitej wiewiórki. Miał przed oczami dawny, tak niedostępny niegdyś i upragniony przedmiot miłości, z czasem żonę chłodną i obojętną, a w końcu zdradliwą i rozpustną. Tyle obłudy! Tyle fałszu!
Oblewała go fala straszliwego gniewu, a zwłaszcza zazdrości, dla której nie było już ani ujścia, ani zaspokojenia. I znowu przypomniał sobie, jak upokarzał się przed tą kobietą, jak miotał się w jej sidłach i usychał z pragnienia. To pragnienie czuł jeszcze w sercu, a zazdrość jak gdyby odświeżyła dawne szaleństwo, wzmogła namiętność. Nigdy jeszcze nie cierpiał przez Irenę tak, jak teraz. Nigdy nie doznawał uczucia rozdzierającej rozpaczy na myśl, że nie może jej dopaść, bić i dusić z zazdrości i nienawiści. Albo nie! Upokorzyć ją i sponiewierać. Rzucić ją na łóżko jak szmatę i pastwić się nad jej ciałem, smagać ją imionami Karola i tego błazna Romeo, nasycić się rozkoszą, a potem nagą wypędzić na ulicę. I nigdy jej więcej nie widzieć!
Nigdy nie widzieć? Przecież Irena nie żyje. Nie zobaczy jej, choćby tego nie wiem jak pragnął. Osłania ją śmierć. Irena umarła i skończyło się wszystko, wszystko. Zdrada i nienawiść na równi odeszły w niebyt. Już nic jej nie może powiedzieć, nie może rzucić jej w twarz oskarżenia. I nigdy Irena się nie dowie, że on poznał jej nikczemne sekrety, wykrył niewierność, zdemaskował podłość i fałsz. Każda jego myśl uderza w próżnię.
Wtedy nagle przypomniał sobie, że ma przecież jeszcze jej głos, ten szczątek istnienia. Pozostał mu głos i z nim będzie mógł się rozprawić. Na wpół przytomny z rozpaczy i bólu, drżącymi rękami uruchomił magnetofon. Rozległ się zły, rozdrażniony głos Ireny. Andrzej stał obok i w ten głos utrwalony na taśmie wmieszał swój żywy krzyk, obelgi i wyzwiska.
- Męczysz mnie - mówiła Irena, tymi samymi słowami, których przed chwilą wysłuchał w obecności Anny i Wiktora - męczysz i nudzisz.
- Ja ciebie nudzę? - wołał Andrzej. - Ty rozpustnico, ty dziwko!
- Po co zmusiłeś mnie do małżeństwa...
- Milcz, bo cię zablję! - wdzierał się krzyk Andrzeja pomiędzy zdania płynące z magnetofonu.
- Mam cię dosyć, dosyć, rozumiesz? Zrobiłeś sobie ze mnie niewolnicę... Co ja mam z ciebie? - brzmiał głos Ireny.
- Nie wystarczyła ci moja miłość - usiłował przekrzyczeć ją Andrzej - zachciało ci się jeszcze wycierać po hotelowych łóżkach z kochankami, ty suko! Romeo!
- Odejdź! Nie zbliżaj się do mnie! - wołała Irena.
Głos umarłej kobiety przeplatał się z żywym głosem zdradzonego męża, rozbrzmiewał w pokoju narastającym wrzaskiem.
- Milcz, bo cię uduszę! - krzyknął Andrzej, rzucił się na magnetofon i zerwał taśmę.
Wszystko umilkło. Nastąpiła śmiertelna, przerażająca cisza. Andrzej gniótł w rękach taśmę, jakby to było gardło Ireny, Przez jego rozpalony mózg przemknęła myśl, że udusił Irenę i że ona umarła z jego ręki za popełnioną zdradę. Doznał uczucia ulgi, po chwili jednak oprzytomniał. Przecież Irena nie żyje i nie można jej zabić powtórnie. Zobaczył nagle znowu pyszczek nieżywej wiewiórki. Ale wiedział, że to wszystko nieprawda. Piekąca tęsknota za Ireną wdarła się do jego serca. Tęsknota, miłość i zazdrość.
Tracił panowanie nad sobą. Kopnął magnetofon, potem zasunął kotarę u okna, wyjął z kredensu koniak i pił prosto z butelki, dużymi haustami. Zastanawiał się przez chwilę, wreszcie wziął ze stołu gipsową rękę lreny i roztrzaskał ją o ścianę.
Rozległo się pukanie do drzwi. Weszła pani Rysicka.
- Panie Andrzeju, co się u pana dzieje? Przepraszam, ale zaniepokoiłam się...
- Cóż ma się dziać? Przecież widzi pani, że nie ma nikogo. Nikogo! Jestem sam.
Kiedy sąsiadka wyszła, Andrzej rzucił się na tapczan i po raz pierwszy od śmierci Ireny zaniósł się rozpaczliwym szlochem.
Dopiero teraz uświadomił sabie, jak bezgranicznie ją kochał. Dopiero teraz.

Nasza witryna korzysta z plików COOKIES („ciasteczka”). Dowiedz się więcej o COOKIES z naszej Polityki Prywatności.
ROZUMIEM